Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

युधिष्ठिरस्य राज्याभिषेकः | Yudhiṣṭhira’s Royal Consecration

उपवेश्य महात्मानं कृष्णां च द्रुपदात्मजाम्‌ । जुहाव पावकं धीमान्‌ विधिमन्त्रपुरस्कृतम्‌,भगवान्‌ श्रीकृष्णकी आज्ञासे पुरोहित धौम्यजीने एक वेदी बनायी जो पूर्व और उत्तर दिशाकी ओर नीची थी। उसे गोबरसे लीपकर कुशके द्वारा उसपर रेखा की। इस प्रकार वेदीका संस्कार करके सर्वतोभद्र नामक एक चौकीपर बाघम्बर एवं श्वेत वस्त्र बिछाकर उसके ऊपर महात्मा युधिष्छिर तथा द्रुपदकुमारी कृष्णाको बिठाया। उस चौकीके पाये और बैठनेके आधार बहुत मजबूत थे। सुवर्णजटित होनेके कारण वह आसन प्रज्वलित अग्निके समान प्रकाशित हो रहा था। बुद्धिमान्‌ पुरोहितने वेदीपर अग्निको स्थापित करके उसमें विधि और मन्त्रके साथ आहुति दी

upaveśya mahātmānaṃ kṛṣṇāṃ ca drupadātmajām | juhāva pāvakaṃ dhīmān vidhimantrapuraskṛtam ||

Vaiśaṃpāyana sprach: Nachdem der weise Priester den großherzigen König und auch Kṛṣṇā, die Tochter Drupadas, hatte Platz nehmen lassen, entzündete er das heilige Feuer und brachte ihm die Opfergaben dar, in rechter ritueller Ordnung und mit den vorgeschriebenen Mantras. Die Szene betont die Mahābhārata-Lehre: Selbst in politischer Krise und angesichts drohenden Krieges muss rechtes Handeln im Dharma gründen—öffentlich bekräftigt durch vedisches Ritual, Reinheit und disziplinierte Absicht.

उपवेश्यhaving seated
उपवेश्य:
TypeVerb
Rootउप-विश्
Formल्यप् (absolutive/gerund), कर्तरि
महात्मानम्the great-souled one
महात्मानम्:
Karma
TypeNoun
Rootमहात्मन्
FormMasculine, Accusative, Singular
कृष्णाम्Krishna (Draupadi)
कृष्णाम्:
Karma
TypeNoun
Rootकृष्णा
FormFeminine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
द्रुपद-आत्मजाम्the daughter of Drupada
द्रुपद-आत्मजाम्:
Karma
TypeNoun
Rootद्रुपद + आत्मजा
FormFeminine, Accusative, Singular
जुहावoffered (into fire), made oblation
जुहाव:
TypeVerb
Rootहु
FormPerfect (लिट्), 3rd, Singular, Parasmaipada
पावकम्the fire (Agni)
पावकम्:
Karma
TypeNoun
Rootपावक
FormMasculine, Accusative, Singular
धीमान्the wise one
धीमान्:
Karta
TypeAdjective
Rootधीमन्
FormMasculine, Nominative, Singular
विधि-मन्त्र-पुरस्कृतम्preceded/accompanied by rite and mantras
विधि-मन्त्र-पुरस्कृतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootविधि + मन्त्र + पुरस्कृत
FormMasculine, Accusative, Singular, क्त (past passive participle)

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśaṃpāyana
K
Kṛṣṇā (Draupadī)
D
Drupada
A
Agni (Pāvaka)
M
mahātmā (contextually: Yudhiṣṭhira)