Āścarya-kathana: Brāhmaṇa–Nāga Dialogue on Sūrya (Vivasvat) and the ‘Second Sun’ Phenomenon
नारायणेन दृष्टस्तु प्रतिबुद्धों भवेत् पुमान् एवमात्मेच्छया राजन् प्रतिबुद्धो न जायते,राजन! जिसपर भगवान् नारायणकी कृपादृष्टि हो जाती है, वह पुरुष ही ज्ञानवान् होता है। इस तरह अपनी इच्छामात्रसे कोई ज्ञानी नहीं होता
nārāyaṇena dṛṣṭas tu pratibuddho bhavet pumān | evam ātma-icchayā rājan pratibuddho na jāyate ||
Vaiśampāyana sprach: O König, nur der Mensch, auf den Nārāyaṇa seinen gnädigen Blick richtet, wird wahrhaft im Wissen erwacht. So entsteht Erwachen nicht bloß aus eigenem Wunsch.
वैशम्पायन उवाच
True spiritual awakening (pratibodha) is not produced by mere personal desire; it arises when one is favored by Nārāyaṇa’s grace—highlighting the primacy of divine compassion alongside human striving.
Vaiśaṃpāyana addresses the King and states a doctrinal point within the Śānti Parva’s instruction: enlightenment is granted through Nārāyaṇa’s gracious regard, not simply by an individual’s self-will.