Shloka 64
Nāgendra–Brāhmaṇa Saṃvāda: Praśna-vidhi and Dharmic Approach on the Gomatī Riverbank
तब वे बलवानोंमें श्रेष्ठ दोनों दानव पुनः उत्तम वेगका आश्रय ले रसातलसे शीघ्र ही ऊपर उठे और ऊपर आकर देखते हैं तो वे ही आदिकर्ता भगवान् पुरुषोत्तम दृष्टिगोचर हुए। जो चन्द्रमाके समान विशुद्ध, उज्ज्वल प्रभासे विभूषित, गौरवर्णके थे। वे उस समय अनिरुद्ध-विग्रहमें स्थित थे और वे अमित पराक्रमी भगवान् योगनिद्राका आश्रय लेकर सो रहे थे ।। आत्मप्रमाणरचिते अपामुपरि कल्पिते । शयने नागभोगाढ्ये ज्वालामालासमावृते,पानीके ऊपर शेषनागके शरीरकी शब्या निर्मित हुई थी, जिसकी लम्बाई भगवान्के श्रीविग्रहके अनुरूप ही थी। वह शय्या ज्वालामालाओंसे आवृत जान पड़ती थी। उसके ऊपर विशुद्ध सत्त्वगुणसे सम्पन्न मनोहर कान्तिवाले भगवान् नारायण सो रहे थे। उन्हें देखकर वे दोनों दानवराज ठहाका मारकर जोर-जोरसे हँसने लगे
tataḥ te balavānāṃ śreṣṭhau ubhau dānavau punaḥ uttama-vegaṃ āśritya rasātalāt śīghram eva ūrdhvaṃ samutpetatuḥ | ūrdhvaṃ gatvā ca paśyataḥ—sa eva ādikartā bhagavān puruṣottamo dṛṣṭigocaraḥ | candramasa iva viśuddhaḥ ujjvala-prabhayā vibhūṣitaḥ gaura-varṇaḥ saḥ | sa tadā aniruddha-vigrahe sthitaḥ, amitaparākramaḥ bhagavān yoganidrām āśritya suptaḥ || ātma-pramāṇa-racite apām upari kalpite | śayane nāga-bhoga-āḍhye jvālā-mālā-samāvṛte || apāṃ upari śeṣa-nāgasya śarīra-śayyā nirmitā āsīt, yasyāḥ pramāṇaṃ bhagavataḥ śrī-vigrahānurūpam | sā jvālā-mālābhiḥ samāvṛtā iva babhāse | tasyāṃ viśuddha-sattva-guṇa-sampanne manohara-kānti-mati bhagavān nārāyaṇaḥ suptaḥ | taṃ dṛṣṭvā tau ubhau dānava-rājau aṭṭahāsaṃ kṛtvā uccaiḥ uccaiḥ jahasatuḥ |
Da sammelten jene beiden, die Vornehmsten unter den mächtigen Dānavas, ihre höchste Schnelligkeit und stiegen rasch aus Rasātala empor. Als sie oben angekommen waren und umherblickten, sahen sie vor ihren Augen den uranfänglichen Schöpfer, den erhabenen Puruṣottama—rein wie der Mond, geschmückt mit strahlendem Glanz und von heller Farbe. Zu jener Zeit war er in der Gestalt namens Aniruddha gegenwärtig; der Herr von unermesslicher Kraft lag schlafend da, in den yogischen Schlaf eingegangen. Auf den Wassern befand sich ein Lager, nach dem Maß seines eigenen heiligen Leibes gefertigt, auf die Windungen der Schlange Śeṣa gelegt, reich an Schlangenhauben und wie von Flammengirlanden umwunden. Auf diesem Lager schlief der Herr Nārāyaṇa, erfüllt von makelloser Sattva und von bezaubernder Ausstrahlung. Als die beiden Dämonenkönige ihn sahen, brachen sie in lautes, spöttisches Gelächter aus.
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage contrasts divine serenity and purity (Nārāyaṇa resting in yoganidrā, established in viśuddha-sattva) with the arrogance and derision of the Dānavas. Ethically, it warns that pride can make one mock what is truly supreme, while dharma is aligned with recognizing and revering the cosmic order rather than ridiculing it.
Two powerful Dānavas rise from the netherworld Rasātala and, upon reaching the upper region, directly behold the primal Lord Puruṣottama/Nārāyaṇa in the Aniruddha manifestation, asleep in yogic sleep on a couch formed by Śeṣa upon the waters. Instead of responding with awe, they laugh loudly in mockery.