Shloka 27
Nāgendra–Brāhmaṇa Saṃvāda: Praśna-vidhi and Dharmic Approach on the Gomatī Riverbank
आदि-अन्तसे रहित भगवान् अच्युतने उन दोनों बूँदोंकी ओर देखा। उनमेंसे एक बूँद भगवानकी दृष्टि पड़ते ही उनकी प्रेरणासे तमोमय मधुनामक दैत्यके आकारमें परिणत हो गयी। उस दैत्यका रंग मधुके समान था और उसकी कान्ति बड़ी सुन्दर थी। जलकी दूसरी बूँद
vaiśaṃpāyana uvāca | tāv abhyadhāvatāṃ śreṣṭhī tamasā rajasānvitau | balavantau gadāhastau padmanālānusāriṇau ||
Vaiśaṃpāyana sprach: Von tamas und rajas erfüllt, stürmten jene beiden vornehmsten Dämonen—Madhu und Kaiṭabha—voran. Gewaltig an Kraft, mit Keulen in den Händen, schritten sie am Lotus-Stiel entlang, getrieben von den dunklen und leidenschaftlichen Mächten, die ihnen Gestalt verliehen hatten. Die Szene zeigt, wie ungebändigte guṇas, wenn sie aufgewühlt werden, als gewaltsame Hemmung der kosmischen Ordnung hervortreten können und göttliche Zügelung sowie die Wiederherstellung des Gleichgewichts erfordern.
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how tamas (dark inertia) and rajas (restless passion), when dominant and unchecked, can generate destructive momentum. Ethically, it implies the need for sattva—clarity and balance—so that power and action do not become mere aggression against order (dharma).
Madhu and Kaiṭabha, newly manifested and empowered by tamas and rajas, charge forward with clubs, moving along the lotus-stalk (padmanāla). This sets the stage for their confrontation with the divine principle that must re-establish equilibrium.