Shloka 73
Adhyāya 348: Nāga–Nīgabhāryā Saṃvāda on Anger, Hope, and Ethical Response
आत्मा हि पुरुषव्याप्र ज्ञेयो विष्णुरिति स्थिति: । पुरुषसिंह! भगवान् विष्णुको सबका आत्मा जानना चाहिये। यही वास्तविक स्थिति है। कोई भी मनुष्य भला अपने आत्माके साथ द्वेष कैसे कर सकता है?
ātmā hi puruṣavyāptaḥ jñeyo viṣṇur iti sthitiḥ | puruṣasiṃha! bhagavān viṣṇuḥ sarveṣāṃ ātmā jñātavyaḥ | eṣā eva yathārthā sthitiḥ | kaścid api manuṣyaḥ kathaṃ nāma svātmanā saha dveṣaṃ kuryāt?
Vaiśampāyana sprach: „Das Selbst, das alle Menschen durchdringt, ist als Viṣṇu zu erkennen—so ist der wahre Zustand der Dinge. O Löwe unter den Menschen, erkenne den erhabenen Herrn Viṣṇu als das innere Selbst aller. Dies allein ist Wirklichkeit. Wie könnte ein Mensch Hass gegen sein eigenes Selbst hegen?“
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Recognize the all-pervading Ātman as Viṣṇu present in every being; therefore hatred toward others is irrational and unethical, since it amounts to hatred toward one’s own Self.
Vaiśampāyana continues an instruction in Śānti Parva, addressing a listener as “puruṣasiṃha,” and frames a metaphysical-ethical point: the Lord as the inner Self of all makes enmity and hatred contrary to truth and dharma.