Shloka 8
Atithi’s Direction to the Nāga-sage Padma at Naimiṣa (अतिथ्युपदेशः—नैमिषे पद्मनागोपाख्यानप्रस्तावः)
नासीदहो न रात्रिरासीन्न सदासीन्नासदासीत् तम एव पुरस्तादभवद् विश्वरूपम् । सा विश्वरूपस्य रजनी हि एवमस्यार्थोडनुभाष्य:,उस प्रलयकालमें न दिन था न रात थी, न सत् था न असत् था, केवल तम ही सामने था। वही सर्वरूप हो रहा था। वही विश्वात्माकी रात्रि है। इस प्रकार इस श्रुतिका अर्थ कहना और समझना चाहिये
nāsīd aho na rātrir āsīn na sad āsīn nāsad āsīt, tama eva purastād abhavad viśvarūpam | sā viśvarūpasya rajanī hi evam asyārtho 'nubhāṣyaḥ |
Arjuna sprach: „Zur Zeit der Auflösung gab es weder Tag noch Nacht; weder ‘Sein’ noch ‘Nichtsein’ ließ sich aussprechen. Nur Finsternis stand im Vordergrund. Aus ihr offenbarte sich das Eine als die allgestaltige, universale Wirklichkeit. Dieser Zustand heißt die ‘Nacht’ der Kosmischen Gestalt (des universalen Selbst). So ist der Sinn dieser vedischen Aussage darzulegen und zu verstehen.“
अजुन उवाच
Educational Q&A
The verse frames pralaya as a state beyond ordinary opposites (day/night, being/non-being). It teaches that before manifestation, only an undifferentiated ‘darkness’ is spoken of, and from that the One becomes the universal form; therefore śruti statements about origins must be understood as pointing to a reality beyond conceptual binaries.
Arjuna is presented as speaking and articulating an interpretive gloss on a śruti-like cosmological statement: describing the dissolution state and explaining that this condition is metaphorically the ‘night’ of the cosmic form, urging that the passage’s meaning be properly expounded and grasped.