Shloka 42
धर्मस्य बहुद्वारत्वम् — Nārada’s Audience with Indra (Śānti-parva 340)
मत्त: सर्व सम्भवति जगत् स्थावरजड्भमम् | अक्षरं च क्षरं चैव सच्चासच्चैव नारद,“नारद! मुझसे ही समस्त स्थावर-जंगमरूप जगत्की उत्पत्ति होती है। क्षर और अक्षर तथा असत् और सत् भी मुझसे ही प्रकट हुए हैं
mattaḥ sarvaṃ sambhavati jagat sthāvara-jaṅgamam | akṣaraṃ ca kṣaraṃ caiva saccāsaccāiva nārada ||
Bhīṣma sprach: „O Nārada, aus mir entsteht diese ganze Welt—das Unbewegliche wie das Bewegliche. Aus mir offenbaren sich auch das Unvergängliche (akṣara) und das Vergängliche (kṣara), ebenso Sein (sat) und Nichtsein (asat).“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
All dualities—moving/immobile, perishable/imperishable, being/non-being—are presented as emerging from a single ultimate source. The teaching encourages a unifying vision that undercuts rigid oppositions and supports a contemplative understanding of reality.
In Śānti Parva’s instruction-setting, Bhīṣma is speaking and addresses the sage Nārada. The verse functions as a doctrinal assertion within a larger discourse on ultimate principles, grounding subsequent ethical and spiritual guidance in a single-source cosmology.