Shloka 38
Nārada’s Darśana of Viśvarūpa Nārāyaṇa and the Caturmūrti Doctrine (नारदस्य नारायणदर्शनं चतुर्मूर्तिविचारश्च)
शीतमुष्णं तथैवार्थमनर्थ प्रियमप्रियम् । जीवितं मरणं चैव ब्रह्म सम्पद्यते तदा,जिस समय मनुष्य निनन््दा और स्तुतिको समान भावसे समझता है, सोना-लोहा, सुख- दुःख, सर्दी-गर्मी, अर्थ-अनर्थ, प्रिय-अप्रिय तथा जीवन-मरणमें भी उसकी समान दृष्टि हो जाती है, उस समय वह साक्षात् ब्रह्मभावको प्राप्त हो जाता है
śītam uṣṇaṁ tathaivārtham anarthaṁ priyam apriyam | jīvitaṁ maraṇaṁ caiva brahma sampadyate tadā ||
Janaka sprach: Wenn ein Mensch Kälte und Hitze gleich ansieht, Gewinn und Verlust gleich, Angenehmes und Unangenehmes gleich, ja selbst Leben und Tod mit demselben festen Blick, dann erlangt er den Zustand Brahmans selbst—eine Freiheit, die in innerer Gleichmut wurzelt und nicht in wechselnden äußeren Bedingungen.
जनक उवाच
Educational Q&A
The verse teaches samatva (equanimity): when one’s mind remains even toward opposites—comfort and discomfort, success and failure, like and dislike, even life and death—one becomes fit for Brahman-realization, because attachment and aversion no longer govern perception or action.
In the Śānti Parva’s instruction on liberation and inner peace, King Janaka speaks as a teacher-figure, describing the mark of spiritual maturity: an equal gaze toward all dualities, culminating in the attainment of Brahman.