Shloka 41
Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
यमे च नियमे चैव कामे द्वेषे परिग्रहे । माने दम्भे तथा स्नेहे सदृशास्ते कुटुम्बिभि:,यम, नियम, काम, द्वेष, परिग्रह, मान, दम्भ तथा स्नेह करके उनसे होनेवाले लाभ और हानिमें संन्यासी भी गृहस्थोंके ही तुल्य है अर्थात् यम-नियम आदिका अभ्यास करनेपर गृहस्थ भी मोक्षलाभ कर सकते हैं और कामना तथा द्वेष होनेपर संन्यासी भी मुक्तिसे वंचित हो सकते हैं
Janaka uvāca: yame ca niyame caiva kāme dveṣe parigrahe | māne dambhe tathā snehe sadṛśās te kuṭumbibhiḥ ||
Janaka sprach: „In Bezug auf Zügelungen und Gebote (yama und niyama) und ebenso auf Begehren, Abneigung, Besitzergreifen (parigraha), Stolz, Heuchelei und Anhaftung unterscheiden sich Entsagende hierin nicht von Haushaltern. Denn durch die Übung von yama und niyama kann selbst ein Haushalter Befreiung erlangen; doch wenn Begehren und Hass fortbestehen, kann selbst ein Entsagender der Freiheit beraubt werden.“
जनक उवाच
Educational Q&A
External status (renunciant or householder) does not guarantee liberation; inner discipline and freedom from desire, hatred, possessiveness, pride, hypocrisy, and attachment are decisive. A householder practicing yama-niyama can attain moksha, while a renunciant with unresolved passions may fail.
Janaka is speaking in a didactic context within the Śānti Parva, emphasizing that spiritual success depends on inner qualities and conduct rather than the mere adoption of the renunciate life.