Shloka 2
Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
संन्यस्यते यथा55त्मायं व्यक्तस्यात्मा यथा च यत् । परं मोक्षस्य यच्चापि तनमे ब्रूहि पितामह,पितामह! यह मनुष्यशरीर जिस प्रकार स्थूल शरीरका त्याग करता है और जिस प्रकार स्थूल शरीरका आत्मा सूक्ष्म शरीरका त्याग करता है अर्थात् स्थूल और सूक्ष्म--इन दोनों शरीरोंके अभिमानसे जिस प्रकार रहित हो सकता है एवं उनके त्यागका जो स्वरूप है और जो मोक्षका तत्त्व है, वह मुझे बताइये
yudhiṣṭhira uvāca | saṁnyasyate yathātmāyaṁ vyaktasyātmā yathā ca yat | paraṁ mokṣasya yaccāpi tan me brūhi pitāmaha ||
Yudhiṣṭhira sprach: „Großvater, sage mir, wie dieses Selbst seine Identifikationen ablegt—wie das verkörperte Selbst den offenbaren (grobstofflichen) Leib verlässt und auf welche Weise es auch das feine ‘Ich’-Gefühl, das an die Verkörperung gebunden ist, aufgibt. Erkläre mir das wahre Wesen einer solchen Entsagung und auch das höchste Prinzip der Befreiung (mokṣa).“
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames liberation as a matter of renunciation of identification: understanding how the self disengages from the manifest (gross) body and also from subtler layers of embodied ‘I’-sense, and seeking the supreme principle (tattva) of mokṣa beyond both.
In the Śānti Parva’s instruction on peace and dharma, Yudhiṣṭhira respectfully questions Pitāmaha Bhīṣma, asking for a precise explanation of how renunciation operates at death and in spiritual practice, and what constitutes true liberation.