Shloka 82
नारद–शुक संवादः
Impermanence, Svabhāva, and Śuka’s Resolve for Yoga
पश्यापश्यं यो न पश्येत् क्षेम्यं तत्त्वं च काश्यप । केवलाकेवलं चाद्यं पञ्चविंशं परं च यत्,कश्यपनन्दन! जो मनुष्य जीवात्माको और प्रकृति आदि जडवर्गको पृथक्-पृथक् नहीं जानता, मंगलकारी तत्त्वपर दृष्टि नहीं रखता, केवल (प्रकृति-संसर्गसे रहित), अकेवल (प्रकृति-संसर्गसे युक्त), सबके आदिकारण जीवात्मा तथा परब्रह्म परमात्माको भी यथार्थरूपसे नहीं जानता (वह आवागमनके चक्क्करमें पड़ा रहता है)
paśyāpaśyaṃ yo na paśyet kṣemyaṃ tattvaṃ ca kāśyapa | kevalākevalaṃ cādyaṃ pañcaviṃśaṃ paraṃ ca yat ||
Yājñavalkya sprach: «O Kāśyapa, wer den Unterschied zwischen dem Sehenden und dem Nicht-Sehenden—zwischen dem bewussten Selbst und dem unempfindlichen Feld—nicht erkennt, schaut die heilsame Wirklichkeit nicht wahrhaft. Ein solcher versteht auch nicht recht das “kevala” (das reine, ungebundene Selbst), das “akevala” (das mit Prakṛti verbundene Selbst), das Urprinzip, das fünfundzwanzigste (Puruṣa) und das Höchste jenseits von allem. Ohne dieses rechte Wissen bleibt man im Kreislauf des wiederholten Kommens und Gehens gefangen.»
याज़्ञवल्क्य उवाच
Educational Q&A
Liberating insight requires discriminating consciousness (the seer/Self) from insentient nature (the seen/Prakṛti and its products). One must also understand the Self as both ‘pure’ (kevala) and ‘associated’ (akevala) in lived experience, recognize the Sāṅkhya framework of principles (including the 25th, Puruṣa), and know the Supreme beyond them; without this right discernment, one remains bound to saṃsāra.
In Śānti Parva’s instruction on peace and liberation, the sage Yājñavalkya addresses Kāśyapa, emphasizing philosophical discrimination and correct metaphysical knowledge as the basis for welfare and release from repeated birth and death.