Shloka 4
नारद–शुक संवादः (Nārada–Śuka Dialogue): Tyāga, Saṃyama, and Vyakta–Avyakta Viveka
यदेव योगा: पश्यन्ति तत् सांख्यैरपि दृश्यते । एकं॑ सांख्यं च योगं च य: पश्यति स तत्त्ववित्,योगी जिस तत्त्वका साक्षात्कार करते हैं, वही सांख्योंद्वारा भी देखा जाता है; अतः जो सांख्य और योगको एक देखता है, वही तत्त्वज्ञानी है
yad eva yogāḥ paśyanti tat sāṅkhyair api dṛśyate | ekaṃ sāṅkhyaṃ ca yogaṃ ca yaḥ paśyati sa tattvavit ||
Yājñavalkya sprach: „Die Wirklichkeit, die die Übenden des Yoga unmittelbar schauen, wird auch von den Anhängern der Sāṅkhya erkannt. Darum ist derjenige, der Sāṅkhya und Yoga dem Wesen nach als eins sieht, ein wahrer Kenner der Wahrheit—denn er versteht, dass verschiedene Übungswege in derselben höchsten Einsicht zusammenlaufen können und nicht ohne Not gegeneinander ausgespielt werden sollen.“
याज़्ञवल्क्य उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that Yoga and Sāṅkhya, though methodologically different, culminate in the same realization of ultimate Reality; true wisdom lies in recognizing their essential unity rather than treating them as rival paths.
In Śānti Parva’s instructional setting, Yājñavalkya is presenting a doctrinal clarification: he harmonizes two respected disciplines—Sāṅkhya’s discriminative insight and Yoga’s experiential practice—by asserting that both reveal the same truth to the sincere seeker.