Shloka 6
भूपाल! नरेश्वर! फिर वे अपने तेजसे जरायुज, अण्डज, स्वेदज और उदिभज्ज--इन चार प्रकारके प्राणियोंसे भरे हुए सम्पूर्ण जगत्को शीघ्र ही भस्म कर डालते हैं ।। एतदुन्मेषमात्रेण विनष्टं स्थाणु जड़मम् | कूर्मपृष्ठममा भूमिर्भवत्यथ समन्तत:,पलक मारते-मारते इस समस्त चराचर जगत्का नाश हो जाता है और यह भूमि सब ओरसे कछुएकी पीठकी तरह प्रतीत होने लगती है
bhūpāla! nareśvara! punaḥ te svatejasā jarāyujāṇḍajasvedajodbhijja-caturvidha-prāṇibhiḥ paripūrṇaṃ samastaṃ jagat kṣipram eva bhasma kurvanti. etad-unmeṣa-mātreṇa vinaṣṭaṃ sthāṇu-jaḍam; kūrma-pṛṣṭham iva bhūmir bhavaty atha samantataḥ.
Yājñavalkya sprach: „O Beschützer der Erde, o König! Dann machen sie durch die bloße Wucht ihres Glanzes die ganze Welt—erfüllt von den vier Arten der Lebewesen: aus dem Mutterleib Geborene, aus Eiern Geborene, aus Schweiß/Feuchtigkeit Entstandene und aus der Erde Hervorsprießende—rasch zu Asche. Im bloßen Öffnen und Schließen des Auges wird alles Starre wie alles Bewegte vernichtet; und die Erde erscheint ringsum wie der gewölbte Rücken einer Schildkröte.“
याज़्वल्क्य उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the fragility of the created order: even the totality of beings—classified in the traditional fourfold scheme of birth—can be annihilated in an instant by overwhelming tejas. Ethically, it presses the listener (a king) toward humility, detachment, and dharmic governance grounded in awareness of impermanence.
Yājñavalkya addresses a king and describes a catastrophic, near-instant destruction of the world. All living beings of every category are burned to ashes, and the earth’s surface is said to look like a tortoise’s back—an image evoking a transformed, desolated landscape during cosmic upheaval.