Shloka 10
Śuka’s Manifestation from the Araṇi (Āraṇeya-janma) — शुकजन्म (आरणेय-सम्भव)
नरश्रेष्ठ) देवता (श्रोत्र आदि इन्द्रियाँ) पितरों (पञ्चमहाभूतों) के पुत्र हैं अर्थात् सारी इन्द्रियाँ पजच-महाभूतोंसे ही उत्पन्न हुई हैं और वे समस्त चराचर जगत्का आश्रय लेकर स्थित हैं, ऐसा हमने सुना है ।।
naraśreṣṭha devatāḥ (śrotrādīndriyāṇi) pitr̥ṇāṃ (pañcamahābhūtānāṃ) putrāḥ santi; arthāt sarvendriyāṇi pañcamahābhūtebhya eva utpannāni, tāni ca samasta-carācarajagata āśrayaṃ labdhvā tiṣṭhanti—iti śrutaṃ naḥ. parameṣṭhī tv ahaṅkāraḥ sṛjan bhūtāni pañcadhā—pṛthivī vāyur ākāśam āpo jyotiś ca pañcamam; sraṣṭuḥ uttama-pade pratiṣṭhitaḥ ahaṅkāraḥ ākāśa-vāyu-tejo-jala-pṛthivīrūpāṇāṃ pañcavidha-bhūtānāṃ sṛṣṭiṃ karoti.
Yājñavalkya sprach: „O Bester der Menschen, die ‚Gottheiten‘—das heißt die Vermögen wie Hören und die übrigen—gelten als Nachkommenschaft der Pitṛs, nämlich der fünf großen Elemente. Mit anderen Worten: Alle Sinne entstehen aus den fünf Elementen, und sie bestehen, indem sie sich auf das ganze Universum stützen, auf das Bewegte wie auf das Unbewegte—so haben wir es vernommen. Ferner bringt das kosmische Prinzip namens Ahaṅkāra, gegründet in der höchsten Stätte des Schöpfers, die Elemente in fünffacher Gestalt hervor: Erde, Wind, Raum, Wasser und als fünftes das Licht (Feuer).“
याज़्ञवल्क्य उवाच
Educational Q&A
The passage presents a cosmological account: the sense-faculties are said to arise from the five great elements, and the ego-principle (ahaṅkāra), positioned high in the creative hierarchy, generates the five elements (space, wind, light/fire, water, earth). It frames embodied experience as grounded in elemental nature and structured by the ego-principle.
In the Śānti Parva’s instructional setting, Yājñavalkya explains to his listener a doctrine of creation and embodiment: how the senses relate to the elements and how ahaṅkāra functions as a proximate cause for the manifestation of the elemental world.