Shloka 15
Śuka’s Nirveda: Vyāsa’s Admonition on Dharma, Impermanence, and ‘Imperishable Wealth’ (अक्षय-धन)
सत्कृता चैकपत्नी च जात्या योनिरिहेष्यते । ऋग्यजु:सामगो विद्वान् षट्कर्मा पात्रमुच्यते,अपनी ही जातिके उत्तम कुलमें उत्पन्न हुई तथा पतिद्वारा सम्मानित पतित्रता स्त्री यहाँ उत्तम योनि मानी गयी है। अत: जिसका ऐसी मातासे जन्म हुआ हो वह जन्मसे शुद्ध है। ऋषक्, यजुष् और सामवेदका विद्वान् होकर सदा (यजन-याजन, अध्ययन-अध्यापन, दान और प्रतिग्रह इन) छ: कर्मोका अनुष्ठान करनेवाला ब्राह्मण कर्मसे शुद्ध एवं उत्तम पात्र बताया गया है
satkṛtā caikapatnī ca jātyā yoniriheṣyate | ṛgyajuḥsāmago vidvān ṣaṭkarmā pātram ucyate ||
Bhīṣma sprach: Eine Frau, die (von ihrem Gatten) geehrt wird, einem einzigen Mann treu ist und aus angesehener Linie stammt, gilt hier als ein „vortrefflicher Schoß“; daher wird, wer von einer solchen Mutter geboren ist, als rein durch Geburt angesehen. Ferner heißt es, ein brāhmaṇa, der im Ṛg-, Yajur- und Sāma-veda bewandert ist und beständig die sechs vorgeschriebenen Pflichten vollzieht (opfern und opfern lassen, lernen und lehren, geben und annehmen), sei rein durch sein Tun und geeignet, Gaben zu empfangen.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma distinguishes two bases of worthiness: purity by birth (being born from a respected, faithful, well-born mother) and purity by conduct (a Brāhmaṇa’s Vedic learning and steady performance of the six prescribed duties), concluding that such a person is a ‘pātra’—a fit recipient of gifts and social trust.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma, Bhīṣma continues advising Yudhiṣṭhira by describing markers of social and ritual eligibility: the mother’s recognized virtue and lineage, and the Brāhmaṇa’s Vedic competence together with disciplined performance of traditional obligations.