Shloka 30
Utkramaṇa-sthāna and Ariṣṭa-lakṣaṇa: Yājñavalkya’s Instruction on Departure Pathways and Mortality Signs
यदा त्वेष गुणानेतान् प्राकृतानभिमन्यते । तदा स गुणहान्यै त॑ परमेवानुपश्यति,गुण तो गुणवानमें ही रहते हैं। निर्गुण आत्मामें गुण कैसे रह सकते हैं। अतः गुणोंके स्वरूपको जाननेवाले विद्वान् पुरुषोंका यही सिद्धान्त है कि जब जीवात्मा इन गुणोंको प्रकृतिका कार्य मानकर उनमें अपनेपनका अभिमान त्याग देता है, उस समय वह देह आदिमें आत्मबुद्धिका परित्याग करके अपने विशुद्ध परमात्म-स्वरूपका साक्षात्कार करता है
yadā tveṣa guṇān etān prākṛtān abhimanyate | tadā sa guṇahānyai taṁ paramevānupaśyati ||
Vasiṣṭha sprach: „Wenn dieses Selbst diese guṇas als Erzeugnisse der Prakṛti betrachtet und in ihnen die Vorstellungen von ‚Ich‘ und ‚Mein‘ aufgibt, dann schaut es—durch das Erlöschen der Identifikation mit den guṇas—allein das Höchste. Indem es die irrige Selbstvorstellung im Körper und im Übrigen abstreift, verwirklicht es seine eigene reine, höchste Natur.“
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Liberation arises when one recognizes the guṇas as merely Prakṛti’s workings and drops egoic ownership of them; with guṇa-identification ended, one directly realizes the Supreme and one’s own pure nature beyond body and mind.
Vasiṣṭha is instructing about inner renunciation and discernment: the seeker shifts from identifying with material qualities and bodily self-notions to witnessing them as Prakṛti, culminating in realization of the highest Self (Paramātman).