Shloka 28
अज्ञानवश वह अपनेमें सत्त्व, रज, तम-इन त्रिविध गुणों और धर्म, अर्थ एवं कामका अभिमान कर लेता है ।। प्रकृत्या55त्मानमेवात्मा एवं प्रविभजत्युत । स्वधाकारवषट्कारौ स्वाहाकारनमस्क्रिया:
ajñānavaśaḥ sa ātmany eva sattva-rajas-tamaḥ—iti trividha-guṇānāṃ ca dharma-artha-kāmānāṃ cābhimānaṃ karoti || prakṛtyā ātmānam evātmā evaṃ pravibhajaty uta | svadhākāra-vaṣaṭkārau svāhākāra-namaskriyāḥ ||
Vasiṣṭha sprach: „Von Unwissen getrieben legt der Mensch dem Selbst die drei guṇas—sattva, rajas und tamas—auf und beansprucht auch dharma, Reichtum/Nutzen (artha) und Lust (kāma) als ‘mein’. So teilt und benennt sich das Ich durch die Kraft der prakṛti auf vielerlei Weise—es identifiziert sich mit rituellen Formeln wie svadhā und vaṣaṭ und mit Handlungen wie dem Ausruf svāhā und dem Darbringen von Verneigungen—und hält diese bedingten Rollen und Taten für das wahre Selbst.“
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that ignorance makes one falsely identify the Self with nature’s guṇas and with life-goals (dharma, artha, kāma), and even with ritual roles and formulae. This egoic ‘I’ and ‘mine’ is a superimposition; liberation requires discerning the Self as distinct from prakṛti and its conditioned activities.
Vasiṣṭha is instructing about the inner cause of bondage: the mind, under prakṛti and ajñāna, fragments identity into many labels—ethical, economic, sensual, and ritual—thereby obscuring the true Self. The passage functions as a philosophical admonition within Śānti Parva’s teachings on peace and liberation.