Shloka 35
Saṃhāra-krama (The Sequence of Cosmic Dissolution) — Yājñavalkya’s Discourse
तद्वदात्मसमाधानं युक्त्वा योगेन तत्त्ववित् । दुर्गमें स्थानमाप्नोति हित्वा देहमिमं नूप,कुन्तीकुमार! नृपश्रेष्ठ! जैसे सावधान नाविक समुद्रमें पड़ी हुई नौकाको शीघ्र ही किनारेपर लगा देता है, उसी प्रकार योगके अनुसार तत्त्वको जाननेवाला पुरुष समाधिके द्वारा मनको परमात्मामें लगाकर इस देहका त्याग करनेके अनन्तर दुर्गम स्थान (परमधाम) को प्राप्त होता है
tadvad ātma-samādhānaṁ yuktvā yogena tattvavit | durgame sthānam āpnoti hitvā deham imaṁ nūpa, kuntī-kumāra! nṛpa-śreṣṭha! |
Bhīṣma sprach: „Ebenso erreicht der Kenner der Wirklichkeit, nachdem er das Selbst durch Yoga an die feste Versenkung gebunden hat, den schwer erreichbaren Zustand. Nachdem er diesen Leib verlassen hat, o König—o Sohn der Kuntī, Bester der Herrscher—gelangt er zur höchsten Wohnstatt, die kaum zu betreten ist.“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
True knowledge (tattva) joined with yogic discipline culminates in samādhi; through that inner steadiness one transcends bodily identity and, upon leaving the body, reaches the difficult-to-attain supreme state (liberation).
In the Śānti Parva instruction scene, Bhīṣma addresses Yudhiṣṭhira (son of Kuntī), explaining the spiritual path: like a skilled pilot bringing a boat to shore, the yogin steadies the mind in the Self/Paramātman and thereby reaches the highest goal after death.