Shloka 23
Saṃhāra-krama (The Sequence of Cosmic Dissolution) — Yājñavalkya’s Discourse
तदेव च महास्रोतो विष्टम्भयति वारण: । तद्धद् योगबलं लब्ध्वा व्यूहते विषयान् बहून्,परंतु जलके उसी महान् स्रोतको जैसे गजराज रोक देता है अर्थात् उसमें नहीं बहता, उसी प्रकार योगका महान् बल पाकर योगी भी उन सभी बहुसंख्यक विषयोंको अवरुद्ध कर देता है अर्थात् उनके प्रवाहमें नहीं बहता
tadeva ca mahāsroto viṣṭambhayati vāraṇaḥ | taddhād yogabalaṃ labdhvā vyūhate viṣayān bahūn |
Doch wie ein Elefant selbst einen mächtigen Strom aufhalten und ihm den Lauf verlegen kann, so zügelt auch der Yogin, nachdem er die große, aus Yoga geborene Kraft erlangt hat, die vielen Sinnesobjekte und lässt sich nicht von ihrem Strom forttragen.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
True mastery is not merely avoiding objects but gaining yogic strength that can check the powerful ‘current’ of sense-impulses; the disciplined mind does not flow outward into pleasures.
Bhīṣma continues his instruction on dharma and inner discipline, using a vivid simile: as an elephant can obstruct a strong river-current, so a yogin, empowered by yoga, restrains numerous sense-objects and their pull.