Shloka 29
अव्यक्तकालमान-निर्णयः
Measures of Time from the Unmanifest; Creation, Elements, and the Primacy of Mind
सत्यं दमं हाार्जवमानृशंस्यं धृतिं तितिक्षामतिसेवमान: । स्वाध्यायनित्यो5स्पृहयन् परेषा- मेकान्तशील्यूर्ध्वगतिर्भवेत् सः,जो सत्य, इन्द्रिय-संयम, सरलता, दया, धैर्य और क्षमाका अधिक सेवन करता है, सदा स्वाध्यायमें लगा रहता है, दूसरेकी वस्तु नहीं लेना चाहता तथा एकान्तमें निवास करता है, वह ऊर्ध्वगतिको प्राप्त होता है
satyaṃ damaṃ ārjavam ānṛśaṃsyaṃ dhṛtiṃ titikṣām atisevamānaḥ | svādhyāya-nityo 'spṛhayan pareṣāṃ ekānta-śīlī ūrdhva-gatir bhavet saḥ ||
Wer ernstlich Wahrhaftigkeit, Selbstzucht, Geradheit und Mitgefühl pflegt; wer Standhaftigkeit und Duldsamkeit übt; wer beständig im Selbststudium (svādhyāya) verweilt; wer nicht begehrt, was anderen gehört; und wer der Einsamkeit zugetan ist—der erlangt den höheren Weg und steigt zu einem erhabenen Sein empor.
हंस उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that spiritual elevation comes from a disciplined ethical life: truthfulness, sense-control, sincerity, compassion, steadfastness, patience, regular self-study, non-covetousness toward others’ possessions, and a preference for quiet solitude that supports inner clarity.
In Śānti Parva’s instructional setting, Haṃsa speaks as a teacher, listing the virtues and practices that lead a person toward an ‘upward course’—a higher spiritual destiny—rather than merely worldly success.