Shloka 20
Adhyāya 290: Sāṃkhya-vidhi, Deha-doṣa, Guṇa-vicāra, and Mokṣa-gati
Bhīṣma–Yudhiṣṭhira Dialogue
तात! संसार-सागरमें डूबते हुए मनुष्यका पुण्यकर्म कभी-कभी तबतक स्थिर-जैसा रहता है जबतक कि दुःखसे उसका छुटकारा नहीं हो जाता। तदनन्तर दुःखका भोग समाप्त कर लेनेपर जीव अपने पुण्य कर्मके फलका उपभोग आरम्भ करता है। जब पुण्यका भी क्षय हो जाता है तब फिर वह पापका फल भोगता है। नरेश्वर! इस बातको तुम अच्छी तरह समझ लो ।। दम: क्षमा धृतिस्तेज: संतोष: सत्यवादिता । ह्वीरहिंसा5व्यसनिता दाक्ष्यं चेति सुखावहा:,इन्द्रियसंयम, क्षमा, धैर्य, तेज, संतोष, सत्यभाषण, लज्जा, अहिंसा, दुर्व्यसनका अभाव तथा दक्षता--ये सब सुख देनेवाले हैं
tāta! saṃsāra-sāgare dūbate huye manuṣyasya puṇya-karma kadācid yāvat duḥkhāt tasya mucyate tāvat sthira-iva tiṣṭhati. tad-anantaram duḥkha-bhogaṃ samāpayitvā jīvaḥ sva-puṇya-karmaphalasya upabhogam ārabhate. yadā puṇyasya api kṣayaḥ bhavati tadā punaḥ sa pāpasya phalaṃ bhuṅkte. nareśvara! etad bhavān samyag avagacchatu. damaḥ kṣamā dhṛtis tejaḥ santoṣaḥ satyavāditā, hrīr ahiṃsā avyasanitā dākṣyaṃ ceti sukhāvahāḥ.
Parāśara sprach: „Mein Kind, für den, der im Ozean des Saṃsāra versinkt, bleibt das angesammelte Verdienst bisweilen gleichsam in Reserve, bis er von der Erfahrung des Leids befreit ist. Danach, wenn die Last dieses Schmerzes erschöpft ist, beginnt das Lebewesen die Früchte seiner verdienstvollen Taten zu genießen. Wenn auch dieses Verdienst aufgebraucht ist, erleidet es erneut die Folgen der Sünde. O König, begreife dies klar. Selbstzucht, Vergebung, Standhaftigkeit, innerer Glanz, Genügsamkeit, Wahrhaftigkeit, Schamhaftigkeit, ahiṃsā (Nichtverletzen), Freiheit von Süchten und Geschicklichkeit — all dies bringt Glück.“
पराशर उवाच
Educational Q&A
Karmic results unfold in an order: suffering may be endured first while merit remains latent; after suffering is exhausted, merit yields pleasant results; when merit is depleted, sinful results arise again. Happiness is supported by specific virtues such as self-restraint, forgiveness, truthfulness, modesty, non-violence, freedom from addictions, and competence.
In Śānti Parva’s instructional setting, the sage Parāśara addresses a king, explaining how beings experience the fruits of past actions across time and emphasizing a practical list of virtues that lead to well-being.