Shloka 13
जनक–पराशर संवादः — वर्ण-गोत्र-धर्मविचारः
Janaka–Parāśara: Varṇa, Gotra, and Dharma Inquiry
सत्त्वं रजस्तम: काल: कर्म बुद्धिश्च भारत । मनःषष्ठानि चैतेषु ईश्वर: समकल्पयत्,भरतनन्दन! ईश्वरने इन प्राणियोंके शरीरोंमें सत्त्व, रज, तम, काल, कर्म, बुद्धि तथा मनसहित पाँचों ज्ञानेन्द्रियोंकी कल्पना की है
sattvaṁ rajas tamaḥ kālaḥ karma buddhiś ca bhārata | manaḥ-ṣaṣṭhāni caiteṣu īśvaraḥ samakalpayat bharatanandana ||
Bhishma sprach: „O Bharata, o Freude der Bharatas, der Herr hat in den verkörperten Wesen die Bestandteile von sattva, rajas und tamas gestaltet; ebenso Zeit, Karma und Intellekt—zusammen mit dem Geist (manas) als der sechsten Fähigkeit unter den Sinnen. So ist die innere Ausstattung, durch die Geschöpfe denken, wählen und handeln, nicht zufällig, sondern eine geordnete Gabe; aus ihr erwachsen sowohl der sittliche Kampf als auch die Möglichkeit einer disziplinierten Selbstbeherrschung.“
भीष्म उवाच