Shloka 107
Adhyāya 284: Tapas as a Corrective to Household Attachment
Parāśara’s Instruction
आपके केश गंगाके तरंगोंसे अंकित तथा मुञ्जके समान हैं। आपको नमस्कार है। आप ब्राह्मणोंके छ: कर्म--अध्ययन-अध्यापन, यजन-याजन तथा दान और प्रतिग्रहसे संतुष्ट रहते हैं; स्वयं यजन, अध्ययन और दानरूप तीन कर्मोंमें ही तत्पर रहते हैं। आपको मेरा प्रणाम है ।। वर्णाश्रमाणां विधिवत् पृथक्कर्मनिवर्तिनि । नमो घुष्याय घोषाय नम: कलकलाय च
varṇāśramāṇāṁ vidhivat pṛthak-karmanivartini | namo ghuṣyāya ghoṣāya namaḥ kalakalāya ca ||
Dein Haar ist gezeichnet wie von den Wellen der Ganga und gleicht dem muñja-Gras. Dir sei Verehrung. Du bist zufrieden mit den sechs Pflichten der Brahmanen—lernen und lehren, das yajña vollziehen und vollziehen lassen, geben und annehmen; doch du selbst bist nur den drei Pflichten zugewandt: yajña vollziehen, lernen und geben. Dir bringe ich meinen Gruß dar. Und ich verneige mich vor dem heiligen Klang, der nach der Vorschrift die jeweiligen Aufgaben von varṇa und āśrama klar unterscheidet und ordnet. Verehrung dem widerhallenden Ruf und dem unablässigen Murmeln.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse venerates the principle that dharma is sustained when the duties of each varṇa and āśrama are kept distinct and followed according to rule; the ‘sound’ imagery suggests public proclamation, ritual recitation, and the living rhythm of ordered conduct.
In Śānti Parva, Bhīṣma continues his instruction on dharma and social order; here he offers salutations to the force (personified) that maintains proper differentiation of duties, praising the resonant and murmuring sounds associated with regulated religious and communal life.