Shloka 25
Adhyāya 283: Varṇa-vṛtti, Nyāya-ārjana, and the Decline-and-Restoration of Dharma (वर्णवृत्तिः न्यायार्जनं च)
अहं विजानामि विशालनेत्रे ध्यानेन हीना न विदन्त्यसन्त: । तवाद्य मोहेन च सेन्द्रदेवा लोकास्त्रय: सर्वत एव मूढा:,“पर मैं सब कुछ जानता हूँ। विशाललोचने! जिनका चित्त एकाग्र नहीं है, वे ध्यानशून्य असाधु पुरुष मेरे स्वरूपको नहीं जानते। आज तुम्हारे इस मोहसे इन्द्र आदि देवताओंसहित तीनों लोक सब ओरसे किंकर्तव्य-विमूढ हो गये हैं
ahaṁ vijānāmi viśālanetre dhyānena hīnā na vidanty asantaḥ | tavādya mohena ca sendradevā lokās trayaḥ sarvata eva mūḍhāḥ ||
„Doch ich kenne die Wahrheit selbst, o Weitblickende. Unreine, undiszipliniert lebende Menschen, deren Geist nicht gesammelt ist und der Meditation entbehrt, begreifen mein wahres Wesen nicht. Heute aber sind durch deine Verblendung die drei Welten—mitsamt Indra und den Göttern—von allen Seiten in Ratlosigkeit gestürzt worden und wissen nicht, was zu tun ist.“
दक्ष उवाच
Educational Q&A
True understanding of higher reality requires dhyāna (disciplined contemplation) and inner purity; those lacking concentration and virtue fail to recognize the speaker’s real nature. Moha (delusion) spreads confusion even among gods, obscuring right action (kartavya).
Dakṣa addresses a “wide-eyed” figure and asserts his own clear knowledge while criticizing others’ inability to grasp his nature due to lack of meditation. He then blames the addressee’s present delusion for causing Indra, the gods, and the three worlds to become thoroughly bewildered and uncertain about what to do.