Shloka 41
अध्याय २८१ — दानधर्मः, न्यायागतधनम्, ऋणत्रय-परिशोधनं च
Dāna ethics, lawful wealth, and settling obligations
“देव! त्रिलोकीनाथ! हमलोग सदा अग्नि और धूपका ताप, सर्दी, वर्षा, आँधी और अस्त्र-शस्त्रोंद्रारा भेदन-छेदनका कष्ट सहते रहते हैं। आज आपकी आज्ञासे इस ब्रह्महत्याको भी ग्रहण कर लेंगे; किंतु आप इनसे हमारे छुटकारेका उपाय भी तो सोचिये' ।। ब्रह्मोवाच पर्वकाले तु सम्प्राप्ते यो वै च्छेदन भेदनम् । करिष्यति नरो मोहात् तमेषानुगमिष्यति,ब्रह्माजीने कहा--संक्रान्ति, ग्रहण, पूर्णिमा, अमावास्या आदि पर्वकाल प्राप्त होनेपर जो मनुष्य मोहवश तुम्हारा भेदन-छेदन करेगा, उसीके पीछे तुम्हारी यह ब्रह्महत्या लग जायगी
bhīṣma uvāca | deva trilokīnātha vayam sadā agni-dhūpa-tāpaṃ śītaṃ varṣām āndhīṃ ca astrā-śastrair bhidana-cchedana-duḥkhaṃ sahāmahe | adya tava ājñayā imāṃ brahmahatyām api grahīṣyāmaḥ; kintu tvam eteṣāṃ asmākaṃ mucyopāyam api cintaya || brahmovāca | parvakāle tu samprāpte yo vai cchedana-bhedanaṃ kariṣyati naro mohāt tam eṣānugamiṣyati ||
Bhishma sprach: „O Gott, Herr der drei Welten! Stets ertragen wir die Glut von Feuer und Sonne, Kälte, Regen, Sturmwinde und den Schmerz, von Waffen durchbohrt und zerschnitten zu werden. Heute werden wir auf deinen Befehl hin sogar diese Last der brahmahatyā annehmen; doch ersinne auch einen Weg, uns von ihr zu befreien.“ Brahmā erwiderte: „Wenn die Zeit der heiligen Feste kommt—Saṅkrānti, Finsternisse, Vollmond, Neumond und dergleichen—welcher Mensch aus Verblendung das Schneiden und Durchbohren (an euch) vollzieht, dem wird diese brahmahatyā nachfolgen.“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Grave wrongdoing (brahma-hatyā) is not merely a private burden; it can attach to the agent who commits a harmful act, especially when done in delusion and at ritually charged times. The passage frames moral causality: responsibility follows the doer, and divine law provides a mechanism for the transfer/attachment of sin based on action and intent.
Bhīṣma (speaking on behalf of afflicted beings) appeals to a supreme lord, saying they already endure many hardships and will accept even the burden of brahma-hatyā if commanded, but asks for a way to be freed from it. Brahmā responds with a rule: at festival-times, whoever cuts or pierces them in delusion will have that brahma-hatyā follow and attach to him.