Shloka 44
श्रेयो-धर्मकर्मविचारः
Inquiry into Śreyas, Dharma, and Karma
सो<स्मादथ भ्रश्यति कालयोगात् कृष्णे तले तिष्ठति सर्वकृष्टे । यथा त्वयं सिद्धाति जीवलोक- स्तत् तेडभिधास्याम्यसुरप्रवीर,“असुरोंके प्रमुख वीर! वह जीव कालक्रमसे अशुभ कर्म करके कभी-कभी मर्त्यलोकसे भी नीचे गिर जाता है और सबसे निकृष्ट, तलप्रदेशकी भाँति निम्नतम, कृष्णवर्ण (स्थावर योनि) में जन्म ग्रहण करके स्थित होता है। इस प्रकार उत्थान-पतनके चक्रमें पड़े हुए इस जीवसमूहको जिस प्रकार सिद्धि (मुक्ति) प्राप्त होती है, वह मैं तुम्हें बता रहा हूँ
so 'smād atha bhraśyati kālayogāt kṛṣṇe tale tiṣṭhati sarvakṛṣṭe | yathā tvayaṃ siddhāti jīvalokas tat te 'bhidhāsyāmy asurapravīra ||
Bhishma sprach: Danach fällt ein Wesen durch das Wirken der Zeit ab — es sinkt auf die dunkelste und niedrigste Stufe hinab, gleichsam in eine unterweltartige Schicht, und wird unter den unerquicklichsten Daseinsformen geboren. Und nun, o erhabenster Held unter den Asuras, will ich dir darlegen, wie diese Welt der Lebewesen, gefangen im Kreislauf von Aufstieg und Sturz, die wahre Vollendung erreicht: Befreiung.
भीष्म उवाच