Shloka 22
तृष्णाक्षय-उपदेशः
Instruction on the Cessation of Craving
सर्वभूतात्मभूतस्य सर्वभूतानि पश्यत: । देवा5पि मार्गे मुहान्ति अपदस्य पदैषिण:,जो सम्पूर्ण भूतोंके आत्मारूपसे स्थित हैं और सम्पूर्ण प्राणियोंको आत्मभावसे ही देखते हैं, जिनका कोई विशेष पद नहीं है, उन ज्ञानी पुरुषका पदचिह्न ढूँढ़नेवाले--उनकी गतिका पता लगानेवाले देवता भी मार्ममें मोहित हो जाते हैं
sarvabhūtātmabhūtasya sarvabhūtāni paśyataḥ | devā api mārge muhyanti apadasya padaiṣiṇaḥ ||
Selbst die Götter verlieren den Weg, wenn sie den Gang jenes Erkennenden nachzuzeichnen suchen, der zum Selbst aller Wesen geworden ist und alle Geschöpfe im Licht des Selbst erblickt. Denn ein solcher Weiser hat keinen festen «Ort», der sich markieren ließe; wer seine Fußspuren jagt—um sein Ziel zu bestimmen—wird auf dem Pfad verwirrt.
कपिल उवाच
Educational Q&A
A liberated knower is established in universal Selfhood—seeing all beings as the Self—and therefore cannot be grasped by ordinary measures such as status, destination, or outward marks. Even divine powers fail to ‘track’ such realization, emphasizing the transcendence of moksha over worldly and celestial attainments.
Kapila is instructing about the nature of the realized sage. He describes how even the gods, attempting to determine the sage’s ‘path’ or final state by searching for signs and traces, become confused—because the sage’s state is beyond conventional routes and identifiable positions.