Shloka 1
नारद–असित (देवल) संवादः — भूतप्रभवाप्यय, इन्द्रिय-गुण-विवेक, क्षेत्रज्ञ-तत्त्व
ऑपनआक्रात बछ। अं क्ाज अष्टषष्ट्यधिकद्धिशततमो< ध्याय: स्यूमरश्मि और कपिलका संवाद--स्यूमरश्मिके द्वारा यज्ञकी अवश्यकर्तव्यताका निरूपण युधिष्ठिर उदाच अविरोधेन भूतानां योग: षाड्गुण्यकारक: । यः स्यादुभयभाग्धर्मस्तन्मे ब्रूहि पितामह,युधिष्ठिरने पूछा--पितामह! प्राणियोंका विरोध (अहित) न करते हुए मनुष्योंको शम- दमादि छहों गुणोंकी प्राप्ति करानेवाला जो योग है तथा जो भोग और मोक्ष दोनों फलोंको प्राप्त करानेवाला धर्म है, वह मुझे बतलाइये
Yudhiṣṭhira uvāca—avirodhena bhūtānāṁ yogaḥ ṣāḍguṇya-kārakaḥ | yaḥ syād ubhaya-bhāga-dharmas tan me brūhi pitāmaha ||
Yudhiṣṭhira sprach: „Großvater, sage mir von jener Übung, die, ohne den Wesen zu schaden oder ihnen entgegenzutreten, den Menschen zu den sechs Tugenden wie Ruhe und Selbstbeherrschung führt; und sage mir von jenem Dharma, der zu beiden ‚Anteilen‘ gehört, der die Früchte weltlichen Wohlergehens ebenso wie die der Befreiung gewährt.“
हुमत्सेन उवाच
Educational Q&A
The verse frames an ideal path of practice and duty: a yoga grounded in non-harm toward all beings that cultivates inner virtues (like calmness and restraint), and a form of dharma that harmonizes worldly flourishing with the highest goal of liberation.
In the Śānti Parva’s instruction setting, Yudhiṣṭhira addresses his ‘grandfather’ Bhīṣma and requests guidance on a non-violent, virtue-producing discipline and a comprehensive dharma that grants both worldly benefit and spiritual freedom.