Shloka 23
मोक्षोपाय-निर्णयः
Determination of the Means to Liberation
वह तो मरघटमें जाकर मृत शरीरसे चिह्नभूत वस्त्र आदि उतार लाता है और देवताओंकी सम्पत्तिको भी लूट लेता है। जिनकी बुद्धि मारी गयी है, उन डाकुओंपर जो कोई विश्वास करता है, वह मूर्ख है ।। सत्यवानुवाच तान् न शक्नोषि चेत् साधून् परित्रातुमहिंसया । कस्यचिद् भूतभव्यस्य लाभेनान्तं तथा कुरु,सत्यवानने कहा--पिताजी! यदि आप लुटेरोंका वध न करके साधुओंकी रक्षा करनेमें असमर्थ हैं, अथवा उन दस्युओंको ही साधु बनाकर अहिंसाद्वारा उनकी प्राणरक्षा नहीं कर सकते तो भूत, वर्तमान और भविष्यमें उनके पारमार्थिक लाभका उद्देश्य सामने रखकर किसी उत्तम उपायसे उनका या उनकी दस्युवृत्तिका अन्त कर दीजिये
humatsena uvāca: sa tu śmaśānaṁ gatvā mṛtaśarīrāt cihnabhūtāni vastrādīni apaharati, devatānāṁ sampattim api luṇṭhati. yeṣāṁ buddhir hatā, teṣu dasyuṣu yaḥ kaścid viśvasiti sa mūḍhaḥ. satyavān uvāca: tān na śaknoṣi cet sādhūn paritrātum ahiṁsayā, kasyacid bhūtabhavyasya lābhena antaṁ tathā kuru.
Humatsena sagte: „Er geht sogar zum Verbrennungsplatz, streift einem Toten die kennzeichnenden Gewänder und dergleichen ab und plündert selbst, was den Göttern gehört. Wer solchen Räubern vertraut—Menschen, deren Verstand zugrunde gegangen ist—der ist ein Narr.“ Satyavān erwiderte: „Vater! Wenn du die Guten nicht schützen kannst, ohne zu töten—wenn du jene Räuber nicht durch Gewaltlosigkeit (Ahimsa) zu rechtschaffenen Menschen umformen und ihr Leben bewahren kannst—dann, ihr wahres Wohl in Vergangenheit, Gegenwart und Zukunft vor Augen, setze ihnen ein Ende oder beende ihr Räuberwesen durch ein geeignetes Mittel.“
हुमत्सेन उवाच
Educational Q&A
Non-violence is ideal, but a ruler’s duty to protect the righteous remains paramount; if reform through ahiṁsā is not possible, one should end the harm—aiming at the wrongdoer’s long-term welfare—by an appropriate, dharmic measure.
Humatsena condemns the extreme impiety of bandits who steal even from corpses and from divine property, warning against trusting them. Satyavān then urges his father to protect good people: either reform the robbers without violence, or otherwise stop them decisively, with their ultimate welfare in view.