Shloka 3
Adhyāya 262: Śabda-brahman, Para-brahman, and the Ethics of Tyāga
Kapila–Syūmaraśmi Saṃvāda
ततो यज्ञ: प्रभवति नास्तिक्यमपि जल्पसि । न हि वर्तेदयं लोको वार्तामुत्सृज्य केवलाम्,उन्हींसे यज्ञकार्य सम्पन्न होता है। तुम तो नास्तिकताकी भी बातें करते हो। यदि पशुओंके कष्टका ख्याल करके खेती आदि वृत्तियोंका त्याग कर दिया जाय, तो इस संसारका जीवन ही समाप्त हो जायगा
tato yajñaḥ prabhavati nāstikyam api jalpasi | na hi varted ayaṃ loko vārtām utsṛjya kevalām ||
„Aus solchem Lebensunterhalt und fruchtbarer Arbeit entstehen das Yajña und die Riten, die die Gesellschaft tragen. Und doch sprichst du sogar in der Sprache des Unglaubens. Würde man aus Sorge um das Leiden der Tiere die Landwirtschaft und andere notwendige Berufe gänzlich aufgeben, könnte das Leben in dieser Welt nicht fortbestehen.“
तुलाधार उवाच
Educational Q&A
Tulādhāra argues that society’s sustaining rites (yajña) depend on necessary livelihoods (vārttā). Ethical concern for harm must be balanced with the practical requirements that keep the world functioning; total abandonment of productive work would collapse social life.
In a dharma-discussion, Tulādhāra rebukes his interlocutor for speaking in a nāstika (denialist) manner and explains that if one rejects agriculture and other livelihoods due to concern for animal suffering, the world’s ordinary life and its sacrificial order would not continue.