Shloka 41
कपिल–स्यूमरश्मि संवादः
Kapila and Syūmaraśmi on Renunciation, Householder Support, and Epistemic Authority
तानि जीवानि वक्रीय का मृतेषु विचारणा । पाँच इन्द्रियोंवाले समस्त प्राणियोंमें सूर्य, चन्द्र, वायु, ब्रह्मा, प्राण, यज्ञ और यमराज-- इन सब देवताओंका निवास है, जो उन्हें जीते-जी बेचकर जीविका चलाते हैं, उन्हें अधर्मकी प्राप्ति होती है। फिर मृत जीवोंका विक्रय करनेवालोंके विषयमें तो कहा ही क्या जाय? ।। अजोडन्निर्वरुणो मेष: सूर्यो5श्वः पृथिवी विराट्
tulādhāra uvāca | tāni jīvāni vakrīyā kā mṛteṣu vicāraṇā | pañcendriyavāle samasta-prāṇiṣu sūrya-candra-vāyu-brahmā-prāṇa-yajña-yamarāja—eteṣāṃ sarvadevatānāṃ nivāsaḥ | ye tān jīvatāṃ vikrīya jīvikāṃ calayanti teṣām adharmaprāptiḥ | punaḥ mṛta-jīvānāṃ vikrayakartṝṇāṃ viṣaye tu kiṃ vaktavyam || ajoḍan-nirvaruṇo meṣaḥ sūryo’śvaḥ pṛthivī virāṭ ||
Tulādhāra sprach: „Wenn schon der Verkauf lebender Geschöpfe moralische Schuld nach sich zieht, wozu noch über die Toten beraten? In allen Wesen, die mit den fünf Sinnen begabt sind, wohnen göttliche Mächte — Sonne, Mond, Wind, Brahmā, prāṇa (Lebenshauch), das Opfer (yajña) und Yama. Wer seinen Lebensunterhalt damit bestreitet, solche lebenden Wesen zu verkaufen, verfällt dem adharma; was ist dann erst von denen zu sagen, die mit toten Kreaturen handeln?“ (Es folgt eine kurze, rätselhafte Aufzählung: „die Ziege… der Widder… Varuṇa… die Sonne als Pferd… die Erde als Virāṭ.“)
तुलाधार उवाच
Educational Q&A
Trading in sentient life for profit is condemned as adharma because five-sensed beings are treated as abodes of divine principles; if selling the living is blameworthy, selling the dead is even more so.
In the Śānti Parva’s ethical instruction, Tulādhāra continues advising on righteous conduct and livelihood, arguing against commerce that harms or commodifies living creatures, grounding the point in a theology of deities dwelling within beings.