Shloka 3
कपिलगोसंवादे गृहस्थ-त्यागधर्मयोः प्रमाण्यविचारः
Kapila–Cow Dialogue: Authority of Householder and Renunciant Dharmas
प्राचीन कालमें जाजलि नामसे प्रसिद्ध एक ब्राह्मण थे, जो वनमें ही रहते और विचरते थे। उन महातपस्वी जाजलिने समुद्रके तटपर जाकर बड़ी भारी तपस्या की ।।
bhīṣma uvāca | prācīne kāle jājali-nāmnā prasiddha eko brāhmaṇo ’bhavat, yo vane eva vasati sma vicacāra ca | sa mahātapā jājaliḥ samudrasya taṭaṃ gatvā mahāntam tapaś cacāra || niyato niyatāhāraś valkalājinajaṭādharaḥ | malapaṅkadharo dhīmān bahūn varṣagaṇān muniḥ ||
Bhishma sprach: In uralter Zeit lebte ein Brahmane, berühmt unter dem Namen Jājali, der nur im Wald wohnte und umherzog. Dieser große Asket Jājali begab sich an das Meeresufer und übte eine überaus strenge Askese. In Zucht und Maß, mit geregelter, abgemessener Nahrung, trug er Rindenkleider, ein Hirschfell und verfilzte Haarsträhnen (jata). Weise und unbeirrbar stand der Muni viele Jahre, den Leib von Schmutz und Schlamm in Schichten bedeckt — ein Sinnbild unerschütterlicher Ausdauer und Selbstbeherrschung auf der Suche nach geistiger Vollendung.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds tapas and niyama—disciplined living and regulated consumption—as ethical foundations for spiritual progress. Jājali’s endurance symbolizes mastery over bodily comfort and appetite, presenting self-restraint as a key component of dharma.
Bhishma begins recounting an old account about the Brahmin ascetic Jājali. Jājali lives in the forest, goes to the ocean’s shore, and performs severe austerities for many years, marked by ascetic attire and unwavering physical endurance.