Shloka 37
अहिंसा-प्रधान धर्मविचारः
Ahiṃsā as the Superior Dharma: Practical and Scriptural Reasoning
सा वै तदा मृत्युसंज्ञापदेशा भीता शापाद् बाढमित्यब्रवीत् तम् । अथो प्राणान् प्राणिनामन्तकाले कामक्रोधौ प्राप्य निर्मोह्म हन्ति,तब वह मृत्यु नामवाली नारी शापसे डरकर ब्रह्माजीसे बोली--“बहुत अच्छा, आपकी आज्ञा स्वीकार है।” वही मृत्यु प्राणियोंका अन्तकाल आनेपर काम और क्रोधको प्रेरित करके उनके द्वारा उन्हें मोहमें डालकर मार डालती है
sā vai tadā mṛtyu-saṃjñā-padeśā bhītā śāpād bāḍham ity abravīt tam | atho prāṇān prāṇinām anta-kāle kāma-krodhau prāpya nirmoham hanti ||
Da sprach sie—als „Tod“ eingesetzt und so benannt—aus Furcht vor dem Fluch zu ihm: „So sei es; ich nehme deinen Befehl an.“ Von da an, wenn die letzte Stunde der Lebewesen kommt, naht der Tod, indem er Verlangen und Zorn aufwühlt; und durch diese beiden schlägt er die Geschöpfe nieder, stürzt sie in Verblendung und tötet sie.
पितामह उवाच
Educational Q&A
The verse links the moment of death with inner forces—desire (kāma) and anger (krodha)—showing how ethical and psychological disturbances can cloud discernment (moha). It implies that self-mastery over these impulses is central to dharma and to meeting life’s end with clarity rather than delusion.
Death, personified as a woman appointed to the role, accepts the command given to her (in the surrounding story, by Brahmā) and, at the destined end-time of beings, brings about their death by activating desire and anger, which then overwhelm them with delusion.