Shloka 5
तुलाधार-उपदेशः
Tulādhāra’s Instruction to Jājali on Ahiṃsā and Abhaya-dāna
अननेर्दूर्धर्षता ज्योतिस्ताप: पाक: प्रकाशनम् | शोको रागो लघुस्तैक्ष्णयं सततं चोर्ध्वभासिता,दुर्धष होना, जलना, ताप देना, पकाना, प्रकाश करना, शोक, राग, हलकापन, तीक्ष्णता और आगकी लपटोंका सदा ऊपरकी ओर उठना एवं प्रकाशित होना--ये सब अग्निके गुण हैं
anagner durdharṣatā jyotis tāpaḥ pākaḥ prakāśanam | śoko rāgo laghutā tīkṣṇatvaṃ satataṃ cordhvabhāsitā ||
Bhīṣma sprach: Das Feuer erkennt man an diesen angeborenen Merkmalen: Es ist schwer zu ertragen; es leuchtet; es spendet Hitze; es gart und lässt reifen; es erhellt. Es trägt auch die Zeichen einer brennenden, dem Kummer gleichenden Intensität und einer leidenschaftlichen Röte; seine Leichtigkeit und Schärfe; und seine Flamme, die unablässig nach oben steigt und weiter ausstrahlt. So werden die Eigenschaften des Feuers beschrieben, damit man sein Wesen und seine Wirkungen in der Welt erkennt.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches recognition of a thing’s svabhāva (intrinsic nature) through its guṇas (observable qualities). Fire is defined not by name but by effects—heat, light, transformation, sharpness, and upward-rising radiance—encouraging ethical discernment by attending to consequences and characteristics.
In Śānti Parva’s instructional setting, Bhīṣma continues a didactic exposition, listing the defining properties of fire (agni) as part of a broader discussion that classifies and explains the qualities of entities in the world for reflective understanding.