Shloka 12
कामबन्धन-निवृत्ति तथा शान्तिलक्षण-उपदेशः | Release from Desire-Bondage and the Marks of Peace
जो धार्मिकताका ढोंग दिखानेके लिये अपने नख और बाल बढ़ाकर आया हो, अपने ही मुखसे अपने किये हुए धर्मका विज्ञापन करता हो, अकारण अन्निहोत्रका त्याग कर चुका हो अथवा गुरुके साथ कपट करनेवाला हो, ऐसा मनुष्य भी गृहस्थके घरमें अन्न पानेका अधिकारी है। वहाँ सभी प्राणियोंके लिये अन्न-वितरणकी विधि है। जो अपने हाथसे भोजन नहीं बनाते, ऐसे लोगों (ब्रह्मचारियों और संन्यासियों) के लिये गृहस्थ पुरुषको सदा ही अन्न देना चाहिये ।। विघसाशी भवेन्नित्यं नित्यं चामृतभोजन: । अमृतं यज्ञशेषं स्थाद् भोजनं हविषा समम्,गृहस्थको सदा विघस और अमृत अन्नका भोजन करना चाहिये। यज्ञसे बचा हुआ भोजन हविष्यके समान और अमृत माना गया है
vighaśāśī bhavennityaṃ nityaṃ cāmṛtabhojanaḥ | amṛtaṃ yajñaśeṣaṃ syād bhojanaṃ haviṣā samam ||
Vyāsa sprach: Selbst wer kommt, mit gewachsenen Nägeln und Haaren, um Frömmigkeit zu heucheln; wer mit eigenem Mund das „Dharma“ ausruft, das er getan zu haben vorgibt; wer ohne Grund das Agnihotra aufgegeben hat; oder wer seinen Lehrer mit Trug behandelt—auch ein solcher hat im Haus des Hausvaters Anspruch auf Speise. Denn dort gilt die Vorschrift, Nahrung an alle Wesen zu verteilen. Und denen, die nicht mit eigener Hand kochen (wie Brahmacārins und Saṃnyāsins), soll der Hausvater stets Nahrung geben. Der Hausvater soll immer vighasa essen, das, was nach dem Speisen anderer übrig bleibt, und immer das verzehren, was „amṛta“ heißt. Denn die vom Opfer übrig gebliebene Speise gilt als amṛta, und ihr Genuss wird dem Genuss von havis, der Opfergabe, gleichgestellt.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The householder’s meal should be ethically grounded in prior giving: first feed others and treat one’s own food as the sanctified remainder (vighasa/yajñaśeṣa), regarded as amṛta and comparable to sacrificial havis.
In Śānti Parva’s instruction on dharma, Vyāsa teaches norms of household life, linking daily eating to sacrificial ethics: the gṛhastha sustains society through hospitality and then partakes of the remainder as a consecrated act.