Shloka 183
प्रसीदन्ति च संस्थाय तदा ब्रह्म प्रकाशते । योगी पाँचों इन्द्रियोंको वशमें करके उन्हें दृढ़तापूर्वक मनमें स्थापित करे। जब छठे मनसहित ये इन्द्रियाँ बुद्धिमें स्थिर होकर प्रसन्न (स्वच्छ) हो जाती हैं, तब उस योगीको ब्रह्मका साक्षात्कार हो जाता है
prasīdanti ca saṁsthāya tadā brahma prakāśate | yogī pañcendriyāṇi vaśaṁ kṛtvā tāni dṛḍhatayā manasi saṁsthāpayet | yadā ṣaṣṭhena manasā saha imāni indriyāṇi buddhau sthirībhūya prasīdanti (svacchībhavanti), tadā tasya yoginaḥ brahma-sākṣātkāro bhavati |
Vyāsa sprach: Wenn die Sinne gesammelt und zur Festigkeit gebracht werden, werden sie ruhig und klar; dann leuchtet Brahman auf. Ein Yogin soll die fünf Sinne bezwingen und sie fest im Geist verankern. Wenn diese Sinne—zusammen mit dem sechsten, dem Geist—im Intellekt (buddhi) stabil stehen und heiter sowie durchsichtig werden, erlangt der Yogin die unmittelbare Verwirklichung Brahmans. Der ethische Kern ist innere Selbstregierung: Meisterschaft über Wahrnehmung und Denken gilt als Bedingung, damit die höchste Wahrheit sich offenbart—nicht als bloßes Gedankenergebnis, sondern als gelebte Klarheit.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Brahman is realized when the practitioner disciplines the sensory faculties and the mind, stabilizing them in the intellect; clarity and serenity of inner instruments allow the highest reality to manifest.
Vyāsa is instructing on yogic practice within the Śānti Parva’s liberation-oriented discourse, describing the inner sequence: restrain the five senses, anchor them in the mind, steady mind-and-senses in buddhi, and thereby attain direct realization of Brahman.