Shloka 14
जंगम जीवोंमें भी बहुत पैरवाले और दो पैरवाले--ये दो तरहके प्राणी होते हैं। इनमें बहुत पैरवालोंकी अपेक्षा दो पैरवाले अनेक प्राणी श्रेष्ठ बताये गये हैं ।। द्विपदानि द्वयान्याहु: पार्थिवानीतराणि च । पार्थिवानि विशिष्टानि तानि ह्ान्नानि भुज्जते,दो पैरवाले जंगम प्राणी भी दो प्रकारके कहे गये हैं--पार्थिव (मुनष्य) और अपार्थिव (पक्षी)। अपार्थिवोंसे पार्थिव श्रेष्ठ हैं, क्योंकि वे अन्न भोजन करते हैं
jaṅgama-jīveṣu api bahu-pāda-vantaḥ dvi-pāda-vantaś ca—ete dvi-vidhāḥ prāṇinaḥ bhavanti | teṣu bahu-pādebhyaḥ dvi-pādā aneke prāṇinaḥ śreṣṭhā iti kathitāḥ || dvi-padāni dvayāny āhuḥ pārthivāni itarāṇi ca | pārthivāni viśiṣṭāni tāni hy annāni bhuñjate ||
Vyāsa erläutert, dass es unter den beweglichen Wesen im Groben zwei Arten gibt: die Vielbeinigen und die Zweibeinigen. Von diesen gelten die Zweibeinigen oft als den Vielbeinigen überlegen. Und selbst unter den Zweibeinigen unterscheiden die Weisen zwei Klassen — die an die Erde gebundenen (pārthiva, also die Menschen) und die nicht an die Erde gebundenen (itarāṇi, also die Vögel). Die Erdgebundenen gelten als höherstehend, weil sie von angebauter Nahrung (anna) leben; dies deutet auf ein Leben hin, das durch menschliche Disziplin, soziale Pflicht und geregelten Unterhalt geordnet ist, nicht bloß durch Instinkt.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse presents a graded view of living beings: two-footed creatures are generally considered superior to many-footed ones, and among two-footed beings, humans (pārthiva) are ranked above birds because their life is sustained by anna—cultivated food—suggesting a dharma-shaped existence involving restraint, social responsibility, and regulated livelihood.
Vyāsa is instructing by classification: he categorizes mobile creatures and then refines the category of two-footed beings into humans and birds, using the criterion of food and mode of life to indicate why humans are treated as ethically and socially distinctive in the Shānti Parva’s didactic context.