Shloka 20
Vānaprastha-vṛtti and the Transition toward the Fourth Āśrama (वानप्रस्थवृत्तिः चतुर्थाश्रमोपक्रमश्च)
तस्मिन्नुपरते5जो5स्य पीतशब्त्र: प्रकाशते । ऊर्णारूपसवर्णस्य तस्य रूप॑ प्रकाशते,उसके भी लय हो जानेपर योगीको आकाशमें सर्वत्र फैले हुए वायुका ही अनुभव होता है। उस समय वृक्ष और पर्वत आदि अपने समस्त शस्त्रोंको पी जानेके कारण वायुकी “पीतशस्त्र' संज्ञा हो जाती है अर्थात् पृथ्वी, जल और तेजरूप समस्त पदार्थोकी निगलकर वायु केवल आकाशगमें ही आन्दोलित होता रहता है और साधक स्वयं भी ऊनके धागेके समान अत्यन्त छोटा और हलका होकर अपनेको निराधार आकाशगमें वायुके साथ ही स्थित मानता है
tasminn uparate 'jo 'sya pītaśastraḥ prakāśate | ūrṇārūpasavarṇasya tasya rūpaṃ prakāśate ||
Vyāsa sprach: „Wenn selbst jenes Leuchten (tejas) zur Ruhe gekommen ist, tritt der Wind hervor, genannt ‚Verschlinger der Waffen‘, denn es scheint, als habe er alle anderen Kräfte verschluckt. Dann erfährt der Yogin nur noch die allgegenwärtige Bewegung der Luft im offenen Himmel. Und seine eigene Gestalt wird als überaus fein wahrgenommen — wie ein Wollfädchen — leicht, winzig und gleichsam ohne Stütze, zusammen mit dem Wind in der Weite des Raumes verweilend.“
व्यास उवाच
Educational Q&A
As meditation deepens, the yogin experiences a progressive dissolution of grosser supports (like the fire/radiance principle), until only the subtle movement of vāyu in ākāśa is apprehended. The practitioner’s sense of self also becomes extremely subtle and non-attached—‘unsupported’—illustrating vairāgya (dispassion) and the inward turning away from material foundations.
Vyāsa describes a contemplative state in which tejas subsides and vāyu alone appears as dominant, metaphorically ‘having swallowed’ the other powers. The yogin perceives pervasive air in the sky and regards his own form as minute and light like a wool filament, existing along with the wind in open space.