Shloka 17
कर्मविद्या-भेदः
Karma–Vidyā Distinction: Paths of Bondage and Release
आकाशस्य यथा घोषं तं॑ विद्वान् कुरुते55त्मनि । तदव्यक्तं परं ब्रह्म तच्छाश्वतमनुत्तमम् | एवं सर्वाणि भूतानि ब्रह्मैव प्रतिसंचर:,जिस प्रकार आकाश अपने गुण शब्दको आत्मसात् कर लेता है, उसी प्रकार ब्रह्म महाकालको अपनेमें विलीन कर लेता है। वह परब्रह्म परमात्मा अव्यक्त, सनातन और सर्वोत्तम है। इस प्रकार सम्पूर्ण प्राणियोंका लय होता है और सबके लयका अधिष्ठान परब्रह्म परमात्मा ही है
ākāśasya yathā ghoṣaṃ taṃ vidvān kurute ’tmani | tad avyaktaṃ paraṃ brahma tac chāśvatam anuttamam || evaṃ sarvāṇi bhūtāni brahmaiva pratisaṃcaraḥ |
Vyāsa sprach: „Wie der Raum auf seine Weise den in ihm entstehenden Klang wieder in sich aufnimmt, so zieht auch das höchste Brahman selbst die Große Zeit (Mahā-Kāla) in sich hinein. Dieses höchste Brahman—unoffenbar, ewig und unübertrefflich—ist der letzte Grund jeder Auflösung. So kehren alle Wesen allein in Brahman zurück, und Brahman ist die letzte Stütze und das Ziel jeder Rückkehr.“
व्यास उवाच
Educational Q&A
All phenomena—including time—ultimately resolve into the unmanifest, eternal Brahman; recognizing Brahman as the final ground of return supports detachment from transient forms and orients one toward liberation.
In Vyāsa’s instruction within Śānti Parva’s philosophical discourse, he uses the analogy of sound dissolving into space to explain cosmic re-absorption (laya): all beings and even Great Time are said to merge back into Brahman, the unsurpassed ultimate reality.