Shloka 9
Yoga-kṛtya (योककृत्य) — Vyāsa on Sense-Restraint, Obstacles, and Brahman-Realization
उपलकभ्याप्सु चेद् गन्धं केचिद् ब्रूयुरनैपुणात् । पृथिव्यामेव तं॑ विद्यादपां वायोश्व संश्रितम्,यदि कुछ मनुष्य जलमें गन्ध पाकर अयोग्यतावश यह कहने लगें कि यह जलका ही गुण है तो उनका वह कथन मिथ्या होगा; क्योंकि गन्ध वास्तवमें पृथ्वीका गुण है; अतः उसे पृथ्वीमें ही स्थित जानना चाहिये। जल और वायुमें तो वह आगन्तुककी भाँति स्थित होता है
upalabhyāpsu ced gandhaṁ kecid brūyur anaipuṇāt | pṛthivyām eva taṁ vidyād apāṁ vāyoś ca saṁśritam ||
Vyāsa sprach: Wenn manche, weil ihnen die Unterscheidungskraft fehlt, beim Wahrnehmen von Duft im Wasser sagen: „Das ist eine Eigenschaft des Wassers“, so ist diese Aussage irrig. Duft gehört in Wahrheit der Erde; daher ist zu verstehen, dass er in der Erde seinen Sitz hat. Im Wasser und im Wind verweilt er nur als etwas Hinzugekommenes, gleichsam wie ein Gast.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Do not mistake an incidental, borrowed presence for an intrinsic property: fragrance is essentially the quality of earth, even if it is perceived in water or carried by wind. The verse trains discernment about causes and supports, a key ethical-intellectual discipline in Śānti Parva.
Vyāsa illustrates a philosophical point using the example of smell perceived in water: people may wrongly attribute it to water, but it properly belongs to earth and only resides in water and air dependently. The passage functions as instruction in correct attribution and subtle analysis.