Shloka 37
ब्राह्मणस्य पूर्वतरा वृत्तिः — The Earlier Ideal Conduct of a Brahmana
River-of-Saṃsāra Metaphor
कथमस्मद्विधो नाम जानन् लोकप्रवृत्तय: । कालेनाभ्याहत: शोचेन्मुहोद् वाप्यथ विशभ्रमेत्,किंतु मेरे-जैसा पुरुष जो जगतकी प्रवृत्तिको जानता है-उन्नति और अवनतिका कारण काल-प्रारब्ध ही है; ऐसा समझता है, वह तुम्हें महत्त्व कैसे दे सकता है? जो कालसे पीड़ित है, वह प्राणी शोकग्रस्त, मोहित अथवा भ्रान्त भी हो सकता है
katham asmad-vidho nāma jānan loka-pravṛttayaḥ | kālenābhyāhataḥ śocen muho vāpy atha viśabhramet ||
Bhīṣma sprach: „Wie könnte ein Mann wie ich—der die Weisen kennt, nach denen die Welt sich bewegt—dich für überragend wichtig halten? Denn ich weiß, dass Aufstieg und Fall aus der Zeit (dem Schicksal, der Kraft des Gereiften) hervorgehen. Ein Wesen, das von der Zeit getroffen wird, kann in Kummer, Verblendung oder gar Verwirrung geraten.“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
That worldly elevation and decline are governed by Kāla (Time/fate), and therefore one should not overvalue personal importance; when struck by Time, beings naturally fall into grief, delusion, or confusion.
Bhishma, instructing in the Shanti Parva, reflects on how understanding the world’s course leads to a sober view: suffering and mental disturbance arise when Time turns against a person, so one should interpret events through the lens of Kāla rather than ego or personal blame.