Shloka 12
जनकस्य मोक्षमार्गप्रश्नः तथा पञ्चशिखोपदेश-प्रस्तावः | Janaka’s Path to Liberation: Prelude to Pañcaśikha’s Instruction
Devanagari script
हेतुयुक्ता: प्रकृतयो विकाराश्न: परस्परम् | अन्योन्यमभिवर्तन्ते पुरुषाधिष्ठिता: सदा,हेतुसहित आठों प्रकृतियाँ और सोलह विकार--ये पुरुषसे अधिष्ठित हो सदा एक- दूसरेसे मिलते और सृष्टिका विस्तार करते हैं
Transliteration
hetuyuktāḥ prakṛtayo vikārāś ca parasparam | anyonyam abhivartante puruṣādhiṣṭhitāḥ sadā ||
Translation
Bhīṣma sprach: „Die Grundbestandteile der Prakṛti samt ihren Hervorbringungen wirken nach bestimmten Ursachen und beeinflussen einander unablässig. Stets unter der Leitung des Puruṣa (des bewussten Prinzips) verbinden und durchdringen sie sich gegenseitig; so schreitet die Entfaltung der Schöpfung fort.“
Word by Word
हेतुयुक्ताःendowed with causes; having causes
हेतुयुक्ताः:
Karta
TypeAdjective
Rootहेतुयुक्त
FormFeminine, Nominative, Plural
प्रकृतयःthe primordial natures (prakṛtis)
प्रकृतयः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रकृति
FormFeminine, Nominative, Plural
विकाराःmodifications; evolutes
विकाराः:
Karta
TypeNoun
Rootविकार
FormMasculine, Nominative, Plural
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
परस्परम्mutually; with one another
परस्परम्:
TypeIndeclinable
Rootपरस्पर
अन्योन्यम्each other (reciprocally)
अन्योन्यम्:
TypeIndeclinable
Rootअन्योन्य
अभिवर्तन्तेinteract; proceed/turn towards (one another)
अभिवर्तन्ते:
TypeVerb
Rootअभि√वृत्
FormPresent, Third, Plural, Atmanepada
पुरुषाधिष्ठिताःpresided over by Puruṣa
पुरुषाधिष्ठिताः:
Karta
TypeAdjective
Rootपुरुषाधिष्ठित
FormMasculine, Nominative, Plural
सदाalways
सदा:
TypeIndeclinable
Rootसदा
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhīṣmaP
PuruṣaP
PrakṛtiVerse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes