Shloka 29

Brahmacarya-Upāya: Jñāna, Śauca, and the Mind’s Role in Desire (शान्ति पर्व, अध्याय २०७)

Devanagari script

अहोरात्रं च कालं॑ च यथर्तु मधुसूदन: । पूर्वाह्न चापराह्न॑ च सर्वमेवानुकल्पयत्‌,इन्हीं श्रीमधुसूदनने दिन-रात, ऋतुके अनुसार काल, पूर्वाह्न तथा अपराह्न आदि समस्त काल-विभागकी व्यवस्था की

Transliteration

ahorātraṁ ca kālaṁ ca yathartu madhusūdanaḥ | pūrvāhnaṁ cāparāhnaṁ ca sarvam evānukalpayan ||

Translation

Bhīṣma sprach: Madhusūdana (der Herr) ordnete in rechter Weise die Einteilungen der Zeit—Tag und Nacht, die Jahreszeiten mit ihrem angemessenen Maß, ebenso Vor- und Nachmittag—ja, die gesamte Gliederung der Zeitabschnitte.

Word by Word

• अहोरात्रम्: day-and-night (the full day)
• अहोरात्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अहोरात्र
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• कालम्: time (division of time)
• कालम्: Karma
• Type: Noun
• Root: काल
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• यथर्तु: according to the seasons
• Type: Indeclinable
• Root: यथा + ऋतु

• मधुसूदनः: Madhusudana (Krishna)
• मधुसूदनः: Karta
• Type: Noun
• Root: मधुसूदन
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• पूर्वाह्नम्: forenoon
• पूर्वाह्नम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पूर्वाह्न
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• अपराह्नम्: afternoon
• अपराह्नम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अपराह्न
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• सर्वम्: all (of it)
• सर्वम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: सर्व
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• एव: indeed/just
• Type: Indeclinable
• Root: एव

• अनुकल्पयत्: arranged/regulated
• Type: Verb
• Root: अनु√कॢप्
• Form: Imperfect (Lan), 3rd, Singular, Parasmaipada

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhīṣma
• Madhusūdana (Viṣṇu/Kṛṣṇa)