Shloka 11
Brahmacarya-Upāya: Jñāna, Śauca, and the Mind’s Role in Desire (शान्ति पर्व, अध्याय २०७)
आश्रयं सर्वभूतानां मनसेतीह शुश्रुम । उसमें शयन करते हुए सर्वतेजोमय पुरुषोत्तम श्रीकृष्णने मनसे ही सम्पूर्ण प्राणियोंके अग्रज तथा आश्रय संकर्षणको उत्पन्न किया, यह हमने सुना है ।। स धारयति भूतानि उभे भूतभविष्यती,वे संकर्षण ही समस्त भूतोंको धारण करते है तथा वे ही भूत और भविष्यके भी आधार हैं। उन महाबाहु महात्मा संकर्षणका प्रादुर्भाव होनेके पश्चात् श्रीहरिकी नाभिसे एक दिव्य कमल प्रकट हुआ, जो सूर्यके समान प्रकाशमान था
āśrayaṃ sarvabhūtānāṃ manasetiha śuśruma | tasmin śayānaḥ sarvatejomayaḥ puruṣottamaḥ śrīkṛṣṇo manasaiva samasta-prāṇinām agrajaṃ tathāśrayaṃ saṅkarṣaṇaṃ sasarja iti naḥ śrutam || sa dhārayati bhūtāni ubhe bhūta-bhaviṣyatī | tasya mahābāho mahātmanaḥ saṅkarṣaṇasya prādurbhāve śrīharer nābhitaḥ divyaṃ padmaṃ prādurabhūt sūryavat prakāśamānam ||
Bhishma sprach: „Wir haben hier vernommen, dass der Geist (manas) selbst die Zuflucht aller Wesen ist. Während die Höchste Person, Śrī Kṛṣṇa—von allem Glanz erfüllt—in yogischer Ruhe lag, brachte er durch bloßen Gedanken Saṅkarṣaṇa hervor, den Älteren und Halt aller lebenden Geschöpfe; so haben wir es gehört. Saṅkarṣaṇa trägt alle Wesen und ist das Fundament sowohl des Vergangenen als auch des Zukünftigen. Nachdem jener großarmige, großherzige Saṅkarṣaṇa erschienen war, trat aus dem Nabel Śrī Haris ein göttlicher Lotus hervor, strahlend wie die Sonne.“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage presents a theological-cosmological idea: the Supreme Person (Śrī Kṛṣṇa/Śrī Hari) manifests cosmic supports through will or mind, and Saṅkarṣaṇa is described as the sustaining foundation of beings across time (past and future). Ethically, it frames the universe as upheld by an ordered, purposeful divine support, encouraging trust in a sustaining principle behind existence.
Bhīṣma recounts a traditional account: while Śrī Kṛṣṇa rests in cosmic/yogic repose, he produces Saṅkarṣaṇa by thought; then, following Saṅkarṣaṇa’s manifestation, a radiant lotus appears from Hari’s navel—an image commonly used to signal further stages of cosmic unfolding.