Shloka 8
अव्यक्त–व्यक्त–कारणकार्यविवेकः
Avyakta–Vyakta and Causality: Discrimination of Field and Knower
विषयोंके संसर्गसे, सदा उन्हींमें रचे-पचे रहनेसे तथा मनके द्वारा साधनके विपरीत भोगोंकी इच्छा रखनेसे पुरुषको परब्रह्म परमात्माकी प्राप्ति नहीं होती है ।।
bhīṣma uvāca | viṣayāṇāṃ saṃsargāt sadā teṣv eva race-pace bhāvāt tathā manasā sādhanaviparītān bhogān icchato narasya parabrahma-paramātmaprāptir na bhavati || jñānam utpadyate puṃsāṃ kṣayāt pāpasya karmaṇaḥ | yathā darpaṇatale prakhye paśyaty ātmānam ātmani ||
Bhīṣma sprach: Durch den Umgang mit Sinnesobjekten, durch ständiges Aufgehen in ihnen und dadurch, dass der Geist Genüsse begehrt, die den wahren Mitteln der Verwirklichung zuwiderlaufen, gelangt der Mensch nicht zum höchsten Brahman, zum Paramātman. Erkenntnis entsteht im Inneren des Menschen erst, wenn sündhaftes Handeln erschöpft und gereinigt ist. Wie man sein Spiegelbild nur in einem sauberen, hellen Spiegel deutlich sieht, so wird das Selbst erkannt, wenn das innere Werkzeug von Unrecht gereinigt ist.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Attachment to sense-objects and craving for pleasures that oppose spiritual discipline blocks realization of the Supreme; true knowledge dawns only when sinful karma is purified, making the mind like a clean mirror capable of reflecting the Self.
In the Shanti Parva’s instruction section, Bhishma continues advising on liberation-oriented dharma: he contrasts sensory entanglement with inner purification, using the mirror metaphor to explain how moral cleansing enables self-knowledge.