Shloka 17
अव्यक्त–व्यक्त–कारणकार्यविवेकः
Avyakta–Vyakta and Causality: Discrimination of Field and Knower
बुद्धि: कर्मगुणैहीना यदा मनसि वर्तते । तदा सम्पद्यते ब्रह्म तत्रैव प्रलयं गतम्,जिस समय बुद्धि कर्मजनित गुणोंसे छूटकर हृदयमें स्थित हो जाती है, उस समय जीवात्मा ब्रह्ममें लीन होकर ब्रह्मको प्राप्त हो जाता है
buddhiḥ karmaguṇair hīnā yadā manasi vartate | tadā sampadyate brahma tatraiva pralayaṃ gatam ||
Bhīṣma sprach: Wenn der Intellekt (buddhi) frei wird von den durch Handeln hervorgebrachten Qualitäten und fest im inneren Sitz des Geistes verweilt, dann erlangt das individuelle Selbst Brahman—und löst sich dort sogleich in jener höchsten Wirklichkeit auf. Die ethische Stoßrichtung ist: Befreiung wird nicht durch äußeres Tun allein erreicht, sondern durch inneres Loslassen der handlungsgeborenen Neigungen und durch eine gefestigte, geläuterte Gewahrheit.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Liberation occurs when buddhi (discriminative intellect) is freed from karma-born guṇas—habitual tendencies generated by action and attachment—and becomes inwardly steady; then the self is absorbed into Brahman.
In Śānti Parva’s instruction on peace and liberation, Bhīṣma teaches Yudhiṣṭhira a contemplative doctrine: the culmination of spiritual practice is the mind’s inward stabilization and the dissolution of individuality into Brahman.