Shloka 96
प्रजापतयः देवगणाश्च दिशि-दिशि स्थिताः ऋषयः
Prajāpatis, Deva-Groups, and the Ṛṣis Assigned to the Directions
यथा च देहाच्च्यवते शरीरी पुन: शरीरं च यथाभ्युपैति । अतः आप सामान्य और विशेष शब्दोंद्वारा इस सम्पूर्ण विषयका मेरे निकट वर्णन कीजिये। तत्त्वज्ञान होनेपर कौन-सा फल प्राप्त होता है? कर्म करनेपर किस फलकी उपलब्धि होती है? देहाभिमानी जीव देहसे किस प्रकार निकलता है और फिर दूसरे शरीरमें कैसे प्रवेश करता है?--ये सारी बातें भी आप मुझे बताइये
yathā ca dehāc cyavate śarīrī punaḥ śarīraṃ ca yathābhyupaiti | ataḥ sāmānya-viśeṣa-śabdair dvārā asya sampūrṇa-viṣayasya mama nikaṭaṃ varṇanaṃ kīrtaya | tattva-jñāne sati ko phalaṃ prāpyate? karma-karaṇe kasya phalasya upalabdhiḥ bhavati? dehābhimānī jīvo dehāt kathaṃ niṣkrāmati punaś ca anye śarīre kathaṃ praviśati? etāḥ sarvāḥ kathā api tvaṃ me vada ||
Bhishma sprach: „Erkläre mir vollständig—mit allgemeinen wie auch mit besonderen Worten—wie das verkörperte Selbst einen Körper verlässt und wie es wieder einen anderen Körper annimmt. Welche Frucht wird erlangt, wenn wahre Erkenntnis der Wirklichkeit aufsteigt? Welche Frucht wird durch das Vollbringen von Handeln (Karma) gewonnen? Und wie verlässt die Seele, die sich mit dem Körper identifiziert, den Körper und tritt dann in einen anderen ein? Sage mir dies alles.“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames a philosophical inquiry central to Śānti Parva: the mechanics of transmigration (leaving one body and entering another) and the comparative fruits of true knowledge (tattva-jñāna) versus action (karma). It sets up a dharmic-ethical discussion on liberation-oriented insight and the causal results of deeds.
Bhishma, speaking as a teacher in the Śānti Parva discourse, asks for a systematic explanation—both in general principles and specific details—about death, rebirth, and the outcomes of knowledge and action. The verse functions as a prompt that leads into a more detailed doctrinal exposition.