Shloka 21
मनुरुवाच — इन्द्रिय-मनः-ज्ञान-क्रमः
Manu on the hierarchy of senses, mind, and knowledge
स वै तस्यामवस्थायां सर्वत्यागकृत: सुखम् । निरिच्छस्त्यजति प्राणान् ब्राह्मीं संविशते तनुम्ू,वह उस अवस्थामें स्थित हुआ योगी निस्संदेह सर्वत्यागरूप निर्बीज समाधिसे प्राप्त होनेवाले दिव्य परमानन्दका अनुभव करता है। वह योगजनित अणिमा आदि सिद्धियोंकी भी इच्छा न रखकर सर्वथा निष्काम हो प्राणोंका परित्याग कर देता है और विशुद्ध परब्रह्म परमात्माके स्वरूपमें प्रवेश कर जाता है
sa vai tasyām avasthāyāṁ sarvatyāgakṛtaḥ sukham | niricchas tyajati prāṇān brāhmīṁ saṁviśate tanum ||
Bhishma sprach: In jenem Zustand verankert, erfährt der Yogin die Seligkeit, die aus völliger Entsagung hervorgeht. Frei von allem Begehren gibt er die Lebenshauche auf und tritt in den brahmanischen Zustand ein—verweilend in der reinen Wirklichkeit Brahmans.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
True liberation is linked to complete renunciation and desirelessness: when craving ceases, the yogin abides in the highest bliss and, at life’s end, attains the Brahmic state rather than being driven by residual wants.
In Bhishma’s instruction during the Shanti Parva, he describes the culmination of yogic practice: the realized ascetic, established in the highest state, experiences renunciation-born bliss and departs from the body without desire, entering Brahman.