Shloka 3
Ācāra-vidhi (Rules of Conduct) — Yudhiṣṭhira’s Inquiry and Bhīṣma’s Normative Catalogue
Devanagari script
श्रितो मूर्धानमात्मा तु शरीरं परिपालयन् । प्राणो मूर्थनि चाग्नौ च वर्तमानो विचेष्टते,आत्मा मस्तकके रन्ध्रस्थानमें स्थित होकर सम्पूर्ण शरीरकी रक्षा करता है और प्राण मस्तक तथा अग्नि दोनोंमें स्थित होकर शरीरको चेष्टाशील बनाता है
Transliteration
śrito mūrdhānam ātmā tu śarīraṃ paripālayan | prāṇo mūrdhani cāgnau ca vartamāno viceṣṭate ||
Translation
Bharadvāja sprach: „Das Selbst (Ātman), im Haupt verweilend, bewahrt den ganzen Leib. Und der Lebenshauch (prāṇa), zugleich im Haupt und im inneren Feuer gegenwärtig, setzt den Körper in Tätigkeit und trägt seine Bewegungen.“
Word by Word
श्रितःhaving resorted to / abiding in
श्रितः:
Karta
TypeAdjective
Rootश्रि (धातु) → श्रित (कृदन्त)
FormMasculine, Nominative, Singular
मूर्धानम्the head
मूर्धानम्:
Karma
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
आत्माthe Self
आत्मा:
Karta
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
शरीरम्the body
शरीरम्:
Karma
TypeNoun
Rootशरीर (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
परिपालयन्protecting/maintaining
परिपालयन्:
Karta
TypeVerb
Rootपरि + पाल (धातु) → परिपालयत् (कृदन्त, शतृ)
FormMasculine, Nominative, Singular
प्राणःthe vital breath
प्राणः:
Karta
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
मूर्धनिin the head
मूर्धनि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
अग्नौin the fire (digestive fire)
अग्नौ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
वर्तमानःbeing present/abiding
वर्तमानः:
Karta
TypeAdjective
Rootवृत् (धातु) → वर्तमान (कृदन्त, शानच्)
FormMasculine, Nominative, Singular
विचेष्टतेacts/moves (makes active)
विचेष्टते:
TypeVerb
Rootवि + चेष्ट् (धातु)
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada
Speaker
भरद्वाज उवाच
Characters & Entities
B
BharadvājaĀ
Ātman (Self)P
Prāṇa (vital breath)A
Agni (inner fire)Ś
Śarīra (body)M
Mūrdhan (head)Sandhi Notes