Shloka 7
अव्यक्त-मानस-सृष्टिवादः
Doctrine of Creation from the Unmanifest ‘Mānasa’
भीष्म उवाच नष्टे धने वा दारे वा पुत्रे पितरि वा मृते । अहो दुःखमिति ध्यायन् शोकस्यापचितिं चरेत्,भीष्मजीने कहा--वत्स! जब धन नष्ट हो जाय अथवा स्त्री, पुत्र या पिताकी मृत्यु हो जाय, तब “ओह! संसार कैसा दुःखमय है” यह सोचकर मनुष्य शोकको दूर करनेवाले शम- दम आदि साधनोंका अनुष्ठान करे
bhīṣma uvāca | naṣṭe dhane vā dāre vā putre pitari vā mṛte | aho duḥkham iti dhyāyan śokasyāpacitiṃ caret |
Bhishma sprach: „Mein Sohn, wenn der Reichtum verloren ist oder wenn Frau, Sohn oder Vater gestorben sind, soll man, indem man bedenkt: ‚Ach, wie leidvoll ist diese Welt!‘, Übungen aufnehmen, die den Kummer mindern—wie innere Sammlung und Selbstbeherrschung—damit die Trauer abnimmt und nicht den Geist verzehrt.“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
In the face of major losses—wealth or the death of close family—one should not merely lament, but turn the insight ‘life is suffused with suffering’ into disciplined practice that reduces grief, cultivating restraint and steadiness of mind.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and inner peace, Bhishma advises the listener on how to respond to bereavement and misfortune: acknowledge the reality of suffering and actively practice methods that lessen sorrow rather than amplifying it through rumination.